Həftə 8 üçün hamiləlik təqvimi
Salam, mənim dəyərli anacığım! 🌸
Bu həftə mən həqiqətən də kiçik bir lobyaya bənzəyirəm — nazik, hamar və çox əhəmiyyətliyəm! Boyum artıq 2 santimetrdən çoxdur, və içimdə o qədər möcüzə baş verir ki, hətta mən özüm də bazən onlara yetişə bilmirəm! 😊
Başım hələ də nisbətən böyük görünür, amma indi məni insan kimi tanıya bilərsən: artıq kiçik barmaqları olan əllərim, dizləri olan ayaqlarım, çiyinlərim və biləklərim var. Barmaqlarım hələ bir az pərdəlidir, kiçik bir qurbağacığınkına oxşayır — amma bu keçicidir, mən böyüyürəm! 🐿
Təsəvvür et, üz cizgilərim — balaca burun, qulaqlar və çənə — artıq formalaşır. Göz qapaqları yaranır və gözlər işığa hazırlaşır. İçimdə dörd kameralı ürək inkişaf edir və o dəqiqədə təxminən 150 döyüntü vurur — sanki kiçik bir baraban! 🥰
Mənim artıq ağ ciyər və bronxların ilkin hissələri var, hərəkət etməyə çalışıram, əllərimi yumruqlara sıxıram — amma sən hələ bunu hiss etməzsən. Hər şey qabaqdadır! Həmçinin mədəm, bağırsaqlarım və qaraciyərim formalaşır; qaraciyər artıq mənim ilk qan hüceyrələrimi istehsal etməyə başlayıb.
Ay da, mənim kiçik amma çox vacib bir orqanım yaranıb — timus vəzisi. Doğulduğum zaman və bu böyük dünyanı kəşf edərkən məni qorumağa kömək edəcək. 💪
Anacığım, xahiş edirəm özünə qayğı göstərməyə davam et: dincəl, dadlı yeməklər ye və xırda şeylərə görə narahat olma. Səninlə baş verən hər şey mənim üçün də çox önəmlidir. Biz bir komandayıq ❤
Səni daxildən sıx qucaqlayıram, sənin lobyacığın 🫘
Anada nələr baş verir
Hamiləliyin ilk həftələrində ana bədəni hələ də öz hormonal tarazlığını tənzimləməyə başlayır. Əgər ilk həftələrdə yalnız yorğunluq hiss edirsinizsə və yalnız münasibətlərlə bağlı çətinliklər yaranırsa, bu, normaldır. Bu, həmçinin nəzarət mexanizmlərinin pozulması və yeni orqanizmlə uyğunlaşma üçün bədənin cavabıdır.
Məktəb dəyişiklikləri
Hamiləliyin ilkin müddətlərində məktəb tez-tez dəyişə bilər, lakin buna görə də siz özünüzü daha narahat hiss edə və bu dövrdə emosional olaraq daha həssas ola bilərsiniz. Bəzən ana qarın əzələləri boşala bilər və bu, öz növbəsində stresslərlə bağlı narahatlığa səbəb ola bilər. Bu, hormonların təsiri ilə əlaqələndirilir, amma bu, körpəyə ziyan vurmur.
Mövcudluq hissinin artması
Bütün qadınlarda bu eyni cür baş vermir, lakin əksər hallarda məhz hamiləliyin başlanğıcında daha güclü ürək döyünməsi və nəfəsdə sıxışma hissi ola bilər. Bu, bəzən ana üçün narahatlıq doğuran, amma adətən təhlükəli olmayan simptom sayılır və uşaq üçün əksər hallarda problem yaratmır.
Bədən daxilində dəyişikliklər
Bu dövrdə bəzi qadınlarda daxili dəyişikliklər uşaqdakı hormonal dəyişikliklərə uyğun olaraq daha ifadəli ola bilər. Bu, həmçinin mədə toxumasının həssaslığının artması ilə əlaqədardır. Hər bir qadının təcrübəsi fərqlidir — kiməsə bu dəyişikliklər normal keçir, kimisə isə daha çox narahat edir. Əgər narahatlıq güclüdürsə, həkiminizlə məsləhətləşin.
Ürək bulanması və qusma da ilk həftələrdə adi haldır — bu, çox vaxt normaldır. Qastritə bənzər əlamətlər bəzən süni və ya fizioloji səbəblərlə bağlı olur. Əgər qusma intensivdirsə və kifayət qədər maye qəbul edə bilmirsinizsə, həkimə müraciət edin.
Baş ağrısı
8-ci həftəyə qədər baş ağrıları, hormonal dəyişikliklər, fərqli qidalanma və yuxu rejimindəki varyasiyalar səbəbindən yarana bilər. Baş ağrısını azaltmaq üçün ilk növbədə kifayət qədər dinclik, yaxşı yatış və kifayət qədər maye qəbul etmək məsləhət görülür. Əgər ağrı şiddətlidirsə və adi vasitələrlə keçmirsə, həkimlə məsləhətləşmək lazım olacaq.
Pis hava şəraiti təsiri
Hamiləlikdə hava keyfiyyətinin dəyişməsi bəzi hallarda özünü pis hiss etməklə göstərə bilər — buraya burun tıxanıqlığı və baş ağrıları da daxildir. Çox vaxt bu, normaldır. Əgər allergiya və ya xroniki xəstəliklərin anamnezi varsa, əlavə diqqət lazımdır və həkimlə müzakirə edilməlidir.
Qidalanma fərqləri
Hamiləliyin əvvəlində müxtəlif qidalar qarşısında istəklər və ya nifrətlər arta bilər. Bu, normaldır və hormonların təsiri ilə əlaqələndirilir. Bəzi qadınlar üçün iştah və dad hissində dəyişikliklər olur; əksər hallarda balanslı, müxtəlif qidalanma qorunmalıdır.
Dəri və tüklərin vəziyyəti
Hamiləliyin bu dövründə dəridə bəzi dəyişikliklər meydana çıxa bilər — məs., yağlanmanın artması və ya ləkələnmə. Lakin çox vaxt bu, keçicidir və doğuşdan sonra normallaşır. Yüngül dəri problemləri üçün yumşaq, hamiləlikdə təhlükəsiz losyon və sabunlardan istifadə etmək məsləhətlidir; güclü və ya davamlı problemlərdə isə həkimə müraciət edin.
Əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri
Hormonal dalğalanmalar və hamiləliyin gətirdiyi emosional yüklər qadının əhval-ruhiyyəsini dəyişə bilər. Bu, tamamilə normaldır. Ətrafınızdakıların anlayışı və dəstəyi çox kömək edir. Özünüzü tənhalığa salmayın, hisslərinizi paylaşın və dəstək axtarın.
Geyimdə rahatlıq
Bəslənmədə və gündəlik hərəkətlərdə rahat olmağa çalışın — bəzən qarın yüngülcə şişir və əvvəlki dar paltarlar sıxa bilər. Lazım gəlsə, daha rahat, elastik paltarlar almaq faydalıdır. Ancaq hələ erkən dövrdə olduğunuz üçün tamamilə yeni qarderoba ehtiyac olmayacaq; əsas rahatlıq və dəstəkdir.
Cinsi həyatın təhlükəsizliyi
Hamiləliyin ilk həftələrində cinsi münasibətlər adətən təhlükəsiz sayılır — əgər həkim konkret əks göstəriş verməyibsə. Lakin qanaxma, güclü ağrı və ya infeksiya əlamətləri varsa, cinsi əlaqədən çəkinmək və həkimlə məsləhətləşmək vacibdir.
İdrar çıxma tezliyi
Hamiləliyin əvvəlində sidik ifrazı tezliyi arta bilər — bu, hormonal dəyişikliklər və uşaqlığın böyüməsi ilə bağlıdır. Gecələr tez-tez oyanma ola bilər; maye qəbulunu gecə saatlarında azaltmaq və gündüz daha çox maye içmək faydalıdır. Əgər ağrı, yandırma və ya qan müşayiət edirsə, həkimə müraciət edin.
Temperaturun yüksəlməsi
Bəzi hamilə qadınlarda ilk həftələrdə bədən temperaturunda kiçik yüksəlmələr müşahidə oluna bilər — bu, adətən normaldır. Lakin 38°C və yüksək hərarət, güclü halsızlıq və ya titrəmə varsa, mütləq həkimə müraciət etmək lazımdır. Hərarət çox yüksək olmadıqda sadə ev üsulları ilə onu azaltmaq olar, amma hər zaman diqqətli olmaq vacibdir.
Utoyama (yuxu) vəziyyəti
Yuxu vəziyyəti hamiləlik hormonları və psixoloji dəyişikliklər səbəbindən dəyişə bilər. Qadınlar daha tez-tez yuxuya gedə, ya da əksinə yuxusuzluq çəkə bilərlər. Gecə rahat yatmaq üçün yastıq dəstəyi, düzənli yuxu rejimi və rahatlaşdırıcı məşqlər kömək edə bilər.
Həzm problemləri və qəbizlik
Hamiləlik zamanı həzm sistemi yavaşlaya bilər, bu da qəbizlik və qaz problemlərinə gətirib çıxara bilər. İlk həftələrdə qidalanma rejimini balanslaşdırmaq, lifli qidalar, kifayət qədər maye qəbul etmək və fiziki fəaliyyətlə şarjı saxlamaq bu halları yüngülləşdirə bilər. Qəbizlik davam edərsə, həkiminiz məsləhət verə bilər.
İkiqat yoxlanış
Bu məqamda hamiləliklə bağlı ən çox dəyişənlər ikiqat yoxlanış vasitəsilə qiymətləndirilir: həm qan, həm də ultrasəs müayinəsi ilə. Hər iki üsulla edilən təhlillər ana və uşaq üçün vacib məlumatlar verir və lazım gəldikdə əlavə müalicə və ya dəstək tədbirləri planlaşdırılır. Bir qram və ya digər kiçik ölçü vahidləri haqqında göstəricilər həkim tərəfindən dəqiqləşdirilir.
Lazım olan xüsusi analizlər
- Qan testi: Bu test hamiləlik üçün vacib göstəriciləri yoxlaya və infeksiyaların erkən mərhələlərdə aşkarlanmasına kömək edə bilər. Sürətli qan testləri müəyyən riskləri qiymətləndirməyə yardım edir.
- Stomatoloq müayinəsi: Hamiləliyin əvvəlində ağız boşluğunda yaranan infeksiyalar və iltihablar uşağa təsir edə biləcəyi üçün diş həkimi ilə məsləhətləşmək faydalıdır. Zəruri hallarda təhlükəsiz müalicə planı hazırlanmalıdır.
- Endokrinoloq: Bu mütəxəssis pеrеrasprеdеləniş və ya qalxanabənzər vəzi ilə bağlı problemləri yoxlayır. Qadınlarda şəkər xəstəliyi və qalxanabənzər disfunksiyalar üçün əlavə müayinə tələb oluna bilər.
- Terapevt: Ümumi vəziyyəti qiymətləndirir, xroniki xəstəlikləri izləyir və lazım gəldikdə sorğu-suala uyğun olaraq əlavə məsləhətlər verir.
Analizlər
- Tam qan və biokimyəvi analizlər;
- Çox vaxt preeklampsiya və digər problemlərin riski üçün qan kreatininə, qlükoza səviyyəsinə və elektrolitlərə baxılır (HCT, Hb və s.).
- Çeşidli infeksiyaların skrininqi: Bu, hamiləlikdə risk yarada biləcək viral və parazitar infeksiyalara qarşı testləri əhatə edir. Qadına xorionik diaqnostika, patogenlərə qarşı antikorların müəyyən edilməsi və ya profilaktik tədbirlər tövsiyə oluna bilər.
- Obstetrik konsultasiya: Hamilə qadının vəziyyəti, riski və gələcək müayinə planı müzakirə edilir.
Obstetrik məsləhətlər
- Ultrasonoqrafiya (USQ) — serdеçnы ritm, çəki və inkişafın qiymətləndirilməsi üçün;
- Çoxsaylı qadınlarda serdеçnы və diaqnostik testlər mütəmadi aparıldıqda, doğuş zamanı komplikasiyalar azalmağa meyilli olur.
- Uterrazvuk (UZİ) — həm hamiləliyin yerləşməsini, həm də ölçülərini qiymətləndirir. Hamilə qadına erkən dövrlərdə USİ ilə vəziyyətin izlənməsi faydalıdır.
Hamiləliyin 8-ci həftəsinə qədər tibbi məsləhətlər
Hamiləliyin bu dövründə diqqət yetirilməsi vacib olan bəzi əsas məqamlar vardır. 8-ci həftəyə qədər zəruri analizlər və müayinələr aparılmalı, eyni zamanda həkiminiz sizə uyğun profilaktik tədbirlər tövsiyə edəcək. Bu, həmçinin gələcək riskləri azaltmağa kömək edir və lazım gəldikdə müalicə başlanmasını təmin edir.
Vacib spesifik testlər
- Oftalmoloq: Bu test bəzi göz problemlərini erkən mərhələdə aşkar etməyə və, lazım gəldikdə, doğuş üçün təhlükə yarada biləcək kəskin xəstəlikləri müəyyənləşdirməyə kömək edə bilər. Güclü görmə dəyişikliyi varsa, əlavə müayinə tələb oluna bilər.
- Stomatoloq: Hamiləliyin əvvəlində ağız boşluğundakı iltihabi proseslərin müayinəsi və onların müalicəsi zəruridir — məsləhətləşib, zəruri müalicələri vaxtında almaq önəmlidir.
- Endokrinoloq: Qadınlarda şəkər xəstəliyi və qalxanabənzər disfunksiyalar üçün analizlər aparılır. Qanda və hormonal göstəricilərdə dəyişikliklər aşkar edilərsə, uyğun müalicə planı tərtib olunur.
- Terapevt: Ümumi sağlamlıq vəziyyəti qiymətləndirilir, xroniki xəstəliklər izlənilir və lazım gəldikdə əlavə müayinə və məsləhətlər verilir.
- Otolaringoloq: Burun və qulaq problemlərini yoxlayır və müalicə məsləhətləri verir.
Vaksinasiyalar
Hamiləliyin əvvəlində bəzi vaksinasiyalar məsləhət görülə bilər, lakin 8-ci həftədə onların əksəriyyəti adətən tövsiyə edilmir və ya yalnız xüsusi hallarda icra olunur. Yaxşı olar ki, həkiminizlə məsləhətləşərək hansı vaksinasiyaların sizin üçün uyğun olduğunu müəyyən edəsiniz.
Məhdudiyyətlər və təhlükəsizlik tədbirləri
Hamiləlikdə bəzi dərmanların qəbulu məhdudlaşdırıla bilər. Antibakterial və bəzi başqa dərmanlar yalnız həkim təyinatı ilə alınmalıdır. Qida əlavələri və vitaminlər də həkim tərəfindən müəyyən edilməlidir. Ağrıkəsicilərdən istifadə edərkən həkim məsləhəti vacibdir.
Təhlükəsizlik və risklər hamiləlik zamanı
Hamiləlik dövründə qadınlar müəyyən fiziki və psixososial streslərə daha həssas ola bilərlər; buna görə də özünüzə və bədəninizə diqqətlə yanaşmaq vacibdir. Xüsusilə təhlükəli vəziyyətlərdə dərhal tibbi yardım axtarın.
Toksikoz
Toksikoz — hamiləlikdə ən çox rast gəlinən simptomlardan biridir, lakin bəzi hallarda o zəif və ya güclü ola bilər. Əsasən bu, çoxpompeyk (morning sickness) ilə müşayiət olunur. Əgər ciddi qusma və maye itkisi varsa, həkimə müraciət edin; maye və elektrolit balansını bərpa etmək lazım ola bilər.
Aşağı itki və qanaxma
İlk mərhələdə qanaxma və ya maye axını müşahidə edilə bilər; bu hallarda tez-tez həkimə müraciət etmək və mümkün səbəbləri müəyyənləşdirmək lazımdır. Əgər qanaxma şiddətlidirsə, yataq rejiminə keçmək və ya təcili yardım çağırmaq lazım ola bilər. Hər halda, hər bir vəziyyət fərdi qiymətləndirilməlidir.
TORCH-infeksiyaları
TORCH-infeksiyaları — hamiləlik zamanı körpəyə keçə bilən və inkişaf üçün risk yarada bilən bir qrup infeksiyalardır. Bunlara qızılca, gərpə, toksoplazmoz və sitomeqalo virusu kimi infeksiyalar daxildir. Bu infeksiyalar erkən mərhələdə aşkar olunarsa, bir sıra müalicə və müdaxilələr planlaşdırıla bilər; bəzən ana müalicə aldıqda uşaq üçün ciddi risklər aradan qalxa bilər.
Plasenta vəziyyəti
Həssas dövrdə plasenta hopa və ya qonşuluqda yerləşməsi halı — plasenta previa — baş verə bilər. Əgər belə bir vəziyyət aşkar olunarsa, həkim həkimə göstərin və lazım gələrsə müdaxilə planlaşdırılacaq. Doğuşa qədər vəziyyət izlənilir və lazım olduqda məsləhətlər verilir.
Təhlükəli simptomlar
Aşağıdakılar baş verərsə dərhal həkimə müraciət edin: güclü qarın ağrısı və yaxud kramp, davamlı qanaxma, yüksək hərarət, nəfəs darlığı, şiddətli baş ağrısı, görmə pozuntuları və ya ayaq şişməsi. Bu simptomlar doğuşa və ana sağlamlığına qənaətedici təsir göstərə bilər və dərhal qiymətləndirilməlidir.
Doğuş zamanı təhlükə yaradan hallar üçün tövsiyələr
Təhlükəli hal yaranarsa, dərhal təcili yardım çağırın və ya xəstəxanaya müraciət edin. Əgər yüngül qanaxma və ya ağrı hiss edirsinizsə, yatmaq, istirahət etmək və həkimin məsləhətini gözləmək məsləhətdir. Güclü simptomlarda təcili yardım vacibdir.
Çöx təhlükəli hallarda nə etməli:
Bu mərhələdə ciddi qanaxma və ya güclü ağrı olarsa, dərhal təcili yardım alın. Optimal olaraq iki litr gün ərzində maye qəbul etmək, yatmaq və isti kompreslərlə dəstək göstərmək faydalı ola bilər. Həmişə sakitliyi qoruyun və təcili tibbi yardıma müraciət edin.
Hamiləlikdə qan miqdarının artımı normaldır və bəzi qadınlarda ikiqat daha çox qan dövranı yaranır. Buna görə də ilk mərhələdə anemiya riskinə diqqət yetirmək və lazım gəldikdə dəmir əlavələri almaq məsləhət görülür. Anemiya şübhəsi varsa, həkiminiz tam qan və digər analizlərlə sizi yoxlayacaq.
Hər zaman müəyyən yüklənmələrdən çəkinmək və ağır fiziki işlər görməmək yaxşıdır. Hərəkətlərinizdə təhlükəsizliyə önəm verin və həkiminizin tövsiyələrinə riayət edin.
Məsləhətlər 8-ci həftəyə qədər
Hamiləliyin erkən dövrlərində özünüzə qarşı nəzakətli və diqqətli olun. 8-ci həftəyə qədər əsasən rahat və təhlükəsiz həyat tərzini qorumağa çalışın: balanslı qidalanma, kifayət qədər istirahət, yumşaq fiziki aktivliklər (həkim məsləhəti ilə) və zərərli vərdişlərdən uzaq durmaq. Hər hansı narahatlıq yaranarsa, həkiminizlə əlaqə saxlayın.
Nə etməli və nə etməməli:
- Ağır fiziki işlərdən və kəskin zərbələrdən çəkinin. Optimal olaraq gündə iki litr maye qəbul etmək, dinclik və kifayət qədər istirahətə diqqət yetirmək lazımdır.
- Günəşə, xüsusən də uzun müddətə məruz qalmağa diqqət edin; güclü günəş şüaları dəri ləkələrinin yaranmasına səbəb ola bilər.
- Dişlərdə problemlər varsa, həkimə müraciət edin və lazımdırsa təhlükəsiz lokal müalicələri etdirin.
- Ağız və bioximik analizlər;
- Çox vaxt qadınlarda hormonal analizlər və TORCH kimi skrininqlər məsləhət görülür;
- Аna və həkim üçün lazım olan digər spesifik testlər.
Obstetrik məsləhətlər və analizlər
- Tam qan və biokimyəvi testlər, lazım gəldikdə hormon və şəkər ölçümləri.
- Gün ərzində kifayət qədər dincəlməyə çalışın;
- Çəkinin artımını izləyin və lazım gəldikdə həkimlə məsləhətləşin.
- Dərman qəbul edirsinizsə, bunu həkiminizlə müzakirə edin.
Nəyi YASAKLAMALISINIZ:
- Siqaret çəkməyin və qəbul olunan maddələrdən uzaq durun.
- Ağır alkqol və narkotik maddələr qəbul etməyin.
- Hamilelikdə bəzi balıq növləri və yüksək civa tərkibli məhsullardan çəkinin.
- Yüksək dozada bəzi dərmanları həkim göstərişi olmadan qəbul etməyin.
- Hamiləlikdə həddən artıq fiziki yük və ağır məşqlərdən uzaq durun.
Nəyi MÜMKÜNDÜR:
Hamiləliyin 8-ci həftəsində ümumiyyətlə risklər nisbətən azdır, lakin diqqət tələb olunur. Bu dövrdə daha çox yüngül-mülayim məşqlər, sağlam qidalanma, kifayət qədər istirahət və stressi azaltmaq məsləhət görülür. Hər hansı sualınız varsa, həkiminizlə danışın.
Düzgün qidalanma
8-ci həftədə pəhrizə xüsusi diqqət yetirmək vacibdir. Bütün məhsullar sağlam və düzgün hazırlanmış olmalı, dölün inkişafı üçün zəruri qida maddələri ilə zənginləşdirilməlidir.
8-ci həftədə tövsiyə olunur:
- Başlayan toksikozu nəzərə alaraq rasionu qurun. Qidalar həzm üçün yüngül olmalı və qusmaya səbəb olmamalıdır. Həmçinin hansı məhsulların sizi narahat etdiyini və hansılarının daha asan keçdiyini müəyyənləşdirin.
- Qidadan duzlu və hisə verilmiş yeməkləri çıxarın. Artıq duz orqanizmdə mayenin yığılmasına və ödemin artmasına səbəb ola bilər.
- İçmə rejimini tənzimləyin. Şiddətli qusma və dehidrasiya (susuzlaşma) zamanı maye qəbulunu məhdudlaşdırmaq lazım gəlir, lakin ödemlər yaranarsa su qəbulunu da nəzarətdə saxlayın.
- Rasiona yüksək fibralı (lifli) məhsullar — tərəvəzlər, meyvələr və tam taxıllar daxil edin ki, qəbizliklə mübarizə aparmaq asan olsun.
- Regionunuzda yetişən və mövsümi olan meyvə-tərəvəzləri seçin — onlar allergiya riskini azaltmağa kömək edir. Mümkün qədər mövsümi məhsulları rasiona daxil edin.
- Müntəzəm olaraq kifayət qədər süd məhsulları və kalsium mənbələri qəbul edin. Bu körpənin sümük inkişafı üçün vacibdir və ananın diş, saç və sümüklərinin sağlamlığını qorumağa kömək edir.
- Qızartmadan və yüksək temperaturda bişirmədən çəkinin — belə bişirmə zamanı zərərli maddələr (xərçəngə səbəb ola bilən birləşmələr və heterosiklik aminlər) yarana bilər.
- Gündəlik yeməyi kiçik porsiyalarla tez-tez qəbul edin — gündə 5–6 dəfə yemək məsləhətdir.
- Hamilə qadının gündəlik enerji ehtiyacı təxminən 2500 kkal təşkil edir. Hamiləliyin ikinci yarısında gündəlik kaloriya təxminən 300 kkal artır.
- Qeyri-pasterizə edilmiş ev südü, xam pendir və şübhəli məhsullardan çəkinin. Şübhə doğuran məhsullar termiki emal edilməli, yaxşı bişirilməlidir ki, bağırsaq infeksiyaları və parazitlərlə yoluxma riski azalsın.
- Buxarbişirən (parovarka) alın — bu, ən təhlükəsiz və dadlı şəkildə yemək hazırlamağa kömək edəcək.
- Yemək rejimini belə tənzimləyin ki, zülal məzmunlu qidalar əsasən səhər qəbul olunsun, axşam isə yeməklər daha yüngül olsun.
- Əvvəllər sınamadığınız yeni məhsulları rasiona daxil etməyin — onlar allergik reaksiya yarada bilər. Xüsusilə sitrus meyvələrini az miqdarda qəbul edin.
8-ci həftədə körpənin orqanizmi xüsusilə maqniyuma ehtiyac duyur — o ürək və qan-damar sistemi üçün vacibdir. Ana orqanizmi maqniyumu əvvəlcə dölə verir, amma bəzən bu kifayət etmir. Buna görə rasiona maqniylə zəngin məhsullar (məsələn, badam, fındıq, yer fıstığı, tam taxıllar, yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər) daxil etmək və faydalı yeməklər hazırlamaq vacibdir.
Vitamin və minerallara tələbat
Hamiləlik dövründə qadının orqanizmi vitaminlərə və minerallara daha çox ehtiyac duyur, çünki onlar dölün inkişafı üçün zəruridir. Xüsusilə folat (vitamin B9), vitamin E və mikroelementlər — dəmir, yod, sink və kalsium vacibdir.
Vitamin B9 (fol turşusu)
Fol turşusu (vitamin B9) sinir borusunun formalaşmasında əsas rol oynayır və DNT sintezində iştirak edir, buna görə hamiləlikdə körpənin inkişafı üçün vacibdir. Fol turşusu sinir sistemi anomaliyalarının riskini azaltmağa kömək edir. Fol turşusu mənbələri: yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər (ispanaq, kələm), noxud, mərcimək, lobya, çuğundur, brokoli, qulançar (asparagus) və tam dənli məhsullar.
Vitamin E (tokoferol)
Vitamin E antioksidant funksiyaları ilə hüceyrələri qoruyur və metabolik proseslərdə, o cümlədən hormonların sintezində rol oynayır. Vitamin E mənbələri: bitki yağları (zeytun, günəbaxan), qoz-fındıq və toxumlar, yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər, avokado, yumurta və tam dənli məhsullar.
Dəmir
Dəmir hemoglobin sintezi və oksigen daşınması üçün vacibdir. Hamiləlik zamanı dəmirlə zəngin məhsulların miqdarını artırın: qırmızı ət, toyuq, balıq, daxili orqanlar (ciyər), paxlalılar (nohut, mərcimək), ispanaq, tam dənli məhsullar və tofu. Lazım gələrsə həkimin məsləhəti ilə dəmir əlavələri qəbul edin.
Kalsium
Kalsium sümüklərin və dişlərin formalaşması, ürək və əzələ funksiyaları, qan laxtalanması üçün vacibdir. Kalsium mənbələri: süd və süd məhsulları (qatıq, pendir), kalsiumla zənginləşdirilmiş bitki südü, balıq (sümüyü ilə), yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər (ispanaq, kələm), badam və susam.
Fosfor
Fosfor kalsiumla birlikdə sümüklərin formalaşmasında iştirak edir. Mənbələri: ətlə məhsullar, balıq, yumurta, süd məhsulları, paxlalılar və qoz-fındıq kimi məhsullardır.
Maqniy
Maqniy sinir sistemi, ürək fəaliyyəti və əzələ funksiyaları üçün önəmlidir. Hamiləlik zamanı maqniyla zəngin məhsulların qəbulu faydalıdır: qoz-fındıq, paxlalılar, tam taxıllar, banan, yaşıl yarpaqlı tərəvəzlər və tünd şokolad. Lazım gəldikdə həkiminiz məsləhətinə əsasən maqniy əlavələri qəbul edilə bilər.
Sink
Sink immun sisteminin normal fəaliyyəti, hüceyrə bölünməsi və zülal sintezi üçün vacibdir. Mənbələr: ət, dəniz məhsulları, paxlalılar, qoz-fındıq, toxumlar, yumurta və süd məhsulları.
Selen
Selen antioxidant fermentlərin tərkib hissəsi kimi işləyir və tiroid hormonlarının metabolizmasında iştirak edir. Selen dəniz məhsulları, ət, yumurta, qoz-fındıq və tam taxıllarda tapılır.
Mis
Mis qırmızı qan hüceyrələrinin formalaşmasında, birləşdirici toxumların sintezində və dəmirin vətənləməsində iştirak edir. Mis mənbələri: ciyər, qoz-fındıq, dəniz məhsulları, paxlalılar və tam dənli məhsullardır.
Diqqət
Diqqət! Hər hansı bir çoxvitamin kompleksi və ya əlavəni qəbul etməzdən əvvəl mütləq həkiminizlə məsləhətləşin.
Faydalı məsləhətlər
Hamiləliyin səkkizinci həftəsindən başlayaraq bədəninizdə dəyişikliklərə, xüsusilə də çatların əmələ gəlməsinə hazır olmaq vacibdir. Qarın nahiyəsinin nazik dərisində açıq rəngli, bəzən ağ-xırda çatlar görünə bilər. Onlarla mübarizə aparmaq üçün buğda cücərtisi yağı, lavanda, arnika, badam yağı və aloe vera kimi təbii yağlar tərkibli kosmetik vasitələrdən istifadə etmək məsləhətdir. Həmçinin, məhsul tərkibində qızılgül (şipovnik) ekstraktının olması da faydalıdır.
Gələcək atanın həyat yoldaşını dəstəkləməsi çox önəmlidir, çünki toksikoz, əsəbilik və yorğunluq hamilə üçün ağır ola bilər. Mümkün qədər xoş anlar yaratmağa çalışın, onun istəklərinə qulaq verin və evi hazırlamaqda kömək edin. Hamiləlik dövründə “yuva qurma sindromu” ortaya çıxa bilər, ona görə də su filtri və ya hava nəmləndiricisi kimi faydalı əşyalar almaq yaxşı olar.
Gələcək analar üçün məşqlər
Fitnes hamiləlik zamanı yalnız qadağan deyil, əksinə, tövsiyə olunur. Xüsusi təlim keçmiş məşqçilər bu dövr üçün optimal məşqləri seçəcək, onlar ananın sağlamlığını gücləndirəcək və körpəyə zərər verməyəcək. Əgər səhərlər zəiflik hiss edirsinizsə və ya toksikozdan əziyyət çəkirsinizsə, məşqləri günün ortasına və ya axşama keçirə bilərsiniz. Müntəzəm məşqlər bel ağrılarını azaltmağa, bağırsaq fəaliyyətini yaxşılaşdırmağa və qəbizliyin qarşısını almağa kömək edir. Gündəlik həyatına idmanı daxil edən qadınlar daha az çəki toplayır, hamiləliyi daha rahat keçirir və doğuşu daha asan olur. Hamiləliyin 8‑ci həftəsində ağır güc məşqlərindən və intensiv kardio məşqlərindən çəkinmək məsləhətdir, lakin digər fiziki fəaliyyət növləri faydalı olacaq. Həkim idmanla məşğul olmağı qadağan etmirsə, siz məşqlərə inamla davam edə bilərsiniz.
Hamiləlikdə narahatlıqlar
Hamiləlik dövründə qadın bədənində müxtəlif dəyişikliklərlə qarşılaşa bilər; bəzən bunlar o qədər də xoş olmayır. Bu dəyişikliklərdən biri də hamiləlik müddətinə xas olan ümumi narahatlıq hissidir.
Qarnın aşağı hissəsində dartıcı ağrılar
Bu xoşagəlməz hisslər uşaqlıqdakı və hormonlardakı dəyişikliklərdən yaranır. Hormonların təsiri ilə uşaqlıq daha yumşaq və elastik olur, uzanmağa hazırlaşır. O, həm də daha həssaslaşır və yüngül hərəkətlər diskomfort yarada bilər. Əgər qarnın aşağısında olan dartıcı ağrılarla yanaşı başqa simptomlar — məsələn, güclü ağrı, qanaxma və ya yüksək hərarət — yoxdursa, narahat olmağa əsas yoxdur. Zamanla bu narahatlıq keçəcək.
Qəbizlik
Qəbizlik hamiləlikdə ən çox rastlanan problemlərdən biridir və bir çox qadında yaranır. Qəbizliyə qazlar, qarında ağırlıq və həzm çətinlikləri — məsələn, geğirmə — də əlavə ola bilər. Toksikoz səbəbindən dəhidratasiya olarsa, qəbizlik daha da pisləşə bilər. Bağırsaq hərəkətlərini normallaşdırmaq üçün lifli qidalara, tərəvəz və meyvələrə üstünlük vermək, kifayət qədər su içmək və mütəmadi yüngül fiziki hərəkət etmək məsləhətdir. Hamilə qadınlar üçün nəzərdə tutulmuş fitnes məşğələləri də faydalı ola bilər.
Qarın və bel ağrıları
Hamiləlik zamanı bel ağrılarının əsas səbəbi böyüyən uşaqlıqdır — bu daxili orqanlara təzyiq edir və duruşun dəyişməsinə gətirib çıxarır. Bu, bel əzələlərinin gərginləşməsinə və əlavə yükə səbəb ola bilər. Hər qadın özünə uyğun rahat mövqe tapmalı və ağrını azaltmaq üçün mütəmadi yüngül məşqlər, düzgün duruş, isti kompres və dəstəkçi kəmərlərdən istifadə edə bilər. Adətən bel ağrıları birinci trimestrdə yaranır və zamanla yox olur; həmçinin bu ağrılara relaxin hormonu da təsir göstərə bilər.
Vaginal göbələk infeksiyası (kandidoz)
Hamiləlik vaxtı hormonal dəyişikliklər vaginal mikrofloraya təsir edib göbələk infeksiyasının — kandidozun — yaranmasına səbəb ola bilər. Normalda bu mikroorqanizmlər balansda olur, lakin hamiləlikdə onlar daha aktivləşə bilər. Əgər xarakterik, turş qoxulu, kəsməvari ağaxıntı, yanma və qaşıntı hiss edirsinizsə, mütləq ginekoloqa müraciət edin. Həkim təhlükəsiz və uyğun müalicə variantını məsləhət görəcək.
Toksikoz
Toksikoz — hamiləlik zamanı tez-tez rastlanan vəziyyətdir. Çox qadında səhər və ya gün ərzində bulantı, qusma, iştahanın dəyişməsi yaranır; bu, bədəndə maye itkisinə və zəifləməyə səbəb ola bilər. Diskomfortu azaltmaq üçün tez-tez, az-az yemək, zəncəfil və limonlu su, kifayət qədər istirahət və təmiz hava faydalıdır. Əgər qusma güclüdür və ya dehidrasiya əlamətləri varsa, həkimə müraciət edin — lazım gələrsə, venadaxili maye və təhlükəsiz dərmanlar təyin edilə bilər. Adətən toksikoz birinci trimestrdə baş verir və zamanla yaxşılaşır; 8-ci həftədə belə dəyişikliklər ola bilər.
Hamiləlikdə 8-ci həftədə döl ağrı hiss edə bilərmi?
- Tədqiqatlar göstərir ki, döl hamiləliyin 12-ci həftəsinə qədər ağrını hiss edə bilər, lakin bundan əvvəl yox.
8-ci həftədə düşüklük riski nə qədərdir?
- Tədqiqatlara görə, 8-ci həftədə düşüklük riski təxminən 1,5%-dir.
8-ci həftədə qanlı ifrazatlar və ya sancılar normaldırmı?
- Bəli — yüngül qanlı ifrazatlar və zəif sancılar 8-ci həftədə adətən normal hesab olunur. Lakin əgər qanaxma və ya sancılar yüngüldən daha güclüdürsə, dərhal tibbi mütəxəssisə (həkimə) müraciət edin.
Əgər 8-ci həftədə narahatlıq doğuran simptomlar və ya ağırlaşmalar hiss edirsinizsə, nə etməlisiniz?
- 8-ci həftədə qeyri-adi və narahatlıq yaradan hər hansı simptom ana və dölün təhlükəsizliyi üçün dərhal həkim tərəfindən qiymətləndirilməli və lazım gəlsə müayinə olunmalıdır.
CHECKLIST
- Omega-3 yağ turşuları körpəmin inkişaf edən beyninə faydalıdır! Həftədə iki dəfə balıq yeyirəm, amma yüksək civa tərkibli balıqlardan uzaq dururam.
- Hələ hamiləliyimi tanışlarıma deməmişəm, amma bir neçə yaxın qohum və dostuma bildirmişəm.
- İlk ultrasəs müayinəmi etdim — və körpəmin ürək döyüntülərini gördüm! İndi hər şey daha da real görünür.
- Həkimim mənə doğuş öncəsi müayinələr və testlər barədə məlumat verdi. Mən hamısını oxudum!
- Oynaqlarım və bağlarım zaman‑zaman gərginləşir. Mən hər gün ehtiyatla dartınma hərəkətləri edirəm.
- Hansısa vacib genetik testləri keçməyə davam edib‑etməyəcəyimi düşündüm. Partnyorumla duyğularımızı və genetik testlərin variantlarını müzakirə etdik.
- Uşaq otağı üçün rəngləri seçirəm, amma boyalarda toksik kimyəvi maddələrdən çəkinirəm. Yağlı boyalar, poliuretan, aerosollar, terebentin, boya həllediciləri və alçı tozu hamiləlik zamanı zərərlidir, ona görə də doğuşdan əvvəl hər hansı təmir işləri zamanı evdən çıxmağa çalışıram.
