5 аптадагы кош бойлуулук календары
Апа, салам! Мен — сенин кичинекей бөбөгүң!
Мүмкүн, азырынча мени сезбей жатканың бардыр, бирок мен бул жерде, сенин жаныңда — дээрлик бир жума болду! Мен өтө кичинекеймин, алма уругу сыяктуу, бирок ичимде көп маанилүү нерселер болуп жатат 🍎
Көз алдына келтир: жүрөгүм согула баштады! Ал азыр абдан кичинекей, бирок бар күчү менен согуп жатат. Мага башча пайда болду, кичинекей куйрук бар (ал жакында жок болот), жана кол-аяктар формалана баштады — азыр алар кичинекей бүртүкчөлөргө окшош, бирок жакын арада мен аларды кыймылдата баштайм 💫
Сен көрсөң: менин көздөрүм азыр кара чекитчелер гана, бирок жакында алар сен мага карагандай болот. Кулак өсө турган жерде биринчи бүктөмтөр көрүнүп калды, мурдунчук менен оозчук да формалана баштады.
Ичимдеги жашоо да жанданып жатат: боор пайда болуп жатат, селезёнка, калканша бези өсүүдө, нерв системасы өнүгө баштайт, омуртка менен мээ — келечектеги менин негизимдей. Мен сен менен азык заттарды алмашууну үйрөнүп жатам; жакында плацента толук иштеп баштайт — бул биздин сүйүү көпүрөсүбүз ❤️
Эгер биз экөөбүз болсок, анда биз экөөбүз тең өсөбүз — ар бирибиз өзүбүздүн ыргагыбыз менен. Бизге бир аз тар сезилсе да, абдан жылуу жана уюттуу. Биз буга чейин бирге жакын болууну үйрөнө баштадык, алдыда бизди бирге бүт өмүр күтүп турат!
Сени ойлоп, жүрөктөн кысып жатам —
сенин кичинекей алмаң — керемет 🍎
Энеңде эмне болуп жатат
Утерустун акырындык менен чоңойушу бөйрөктөргө жана уйку безине басым кылып, жыпар жытта жогорку деңгээлдеги заара чыгарууга себеп болушу мүмкүн. Мындан сырткары ич жана сүт бездеринде оорутуу, сосоктордун шишип, түсүнүн караңгырып кетиши байкалат. Көп учурда жүрөк айлануу жана кусуу пайда болуп, кээде кыска мөөнөттүү эс жоготуу да мүмкүн. Даам тата турган табит өзгөрүп, сезгичтик, чыдамсыздык жана ыйлаачылдык сыяктуу эмоционалдык өзгөрүүлөр жогорулайт.
5‑аптада ич аймагындагы оорутуулар көбүнчө кош бойлуулукка түз байланыштуу эмес. Кыскача айтканда, алар жумшак ткандардын жана булчуңдардын адаптациясынан келип, башкача сезилип калат. Бул белгилер жумшак жана өтмө болушу мүмкүн, бирок эгер кескин күчөп же узакка созулса, дарыгерге кайрылуу керек. Тирешүүчү белгилер күчөгөн учурларда гипертонус пайда болушу мүмкүн, ал болсо кыска убакыттын ичинде жоюлушу зарыл.
Тошноту жана кусуу — кош бойлуулуктун кеңири тараган симптомдору. Алар эртең менен, кечинде же башка убакта пайда болушу ыктымал. Кээ бир аялдар тамак жемей туруптак же айрым тамактарды жутуу сезимине жетишип калышат. Калыбына келүү, туура тамактануу жана сууну жетиштүү кабыл алуу жардам берет.
- аялзатынын аппетитинин өзгөрүшү;
- тошноту жана кусуу болушу мүмкүн;
- сосоктордо оорутуу, алардын шишиши же түсүнүн караңгырып кетиши.
Бул белгилер күндөн-күнгө ар түрдүү болушу мүмкүн. Алар жумшак же күчтүү болуп, кийин жайына келет. Кээде чачтын түшүшү же тескерисинче тыгыздашуу байкалат, ал негизинен гормоналдык жана метаболикалык өзгөрүүлөрдөн көз каранды.
Жалпысынан алганда сөөк‑мускул системасында, ички органдарда жеңил аурып же тартылган сезимдер болушу мүмкүн. Убакыттын өтүшү менен булчуңдардын жана ички органдардын жайгашуусу өзгөрөт, бирок көп учурда бул көрүнүш маанилүү коркунуч жаратпайт.
Аппетиттин өзгөрүшү байкалат. Кээде апалар ашыкча тамактанууну же тескерисинче тамактануунун төмөндөшүн сезишет. Аппетиттин көбөйүшү этке же башка тамак‑ашка күчтүү каалоо пайда кылышы ыктымал. Аппетиттин узак убакытты кыса же кескин өзгөрүүсүндө дарыгер менен кеңешүү маанилүү.
Жаңылануулар жана дененин формасынын акырындык менен өзгөрүүсү. Ичиндеги органдардын жайгашуусу акырындап өзгөрүп, бала өсүп жаткан сайын курсактын сыртка чыгып башташы мүмкүн, бирок бул көп учурда жөнөкөй жана жай терең өзгөрүү болуп эсептелет.
Уйкунун жана эмоционалдык абалдын өзгөрүшү — адатта гормоналдык таасирден келүүчү нерсе. Аялдарда стресске, капаланууга же тескерисинче жогорку эмоцияга болгон реакциялар күчөйт. Мындай учурларда дем алуу машыгуулары, эс алуу жана жакындарынын колдоосу пайдалуу.
Физикалык активдүүлүк боюнча: толук эс албастан катуу көнүгүүлөрдү баштоонун кажети жок. Анын ордуна жумшак көнүгүүлөр, булчуңдарды бекемдөө жана дем алуу көнүгүүлөрү сунушталат. Кыйынчылыктар болсо дарыгерге кайрылыңыз.
Сезгичтиктин жана жытка берген реакциянын өзгөрүшү. Кээде мурда жактырган жыттар да жаман сезилиши ыктымал, же тескерисинче бай-дарк сезимдер пайда болушу мүмкүн. Бул өтмөчү жана көбүнесе өз алдынча жоюлат.
Медициналык изилдөөлөр
Эгер аял биринчи жолу клиникага келгенде алгачкы изилдөөлөр жүргүзүлөт — бул төрөткө даярданууга керектелген маалымат берет. Бул этапта адатта төмөнкүлөр белгиленет:
- жалпы клиникалык анализдер — кан жана зәр;
- кан тобу жана резус‑фактор аныкталат;
- инфекциялык оорулар боюнча анализдер (ВИЧ, гепатиттер жана башка инфекциялар);
- гормоналдык абалды текшерүү, керектүү көрсөткүчтөр;
- гинекологиялык УЗИ (көрсөтмө боюнча);
- ЭКГ — электрокардиограмма (көрсөтмө боюнча).
Бул этапта өтө маанилүү: аял өзүнүн бардык медикалдык көйгөйлөрүн жана мурда болгон ооруларын дарыгерге ачык айтсын. Бул төрөт жана болочоктор үчүн персоналдык пландын түзүлүшүнө жардам берет. Генетикалык маселелер бар болсо, атайын лабораториялык жана клиникалык ыкмалар белгиленет.
Төрөттүн мүмкүн болуу себептери жана тобокелдик факторлору
Ар түрдүү факторлордон улам төрөлүүнүн ыктымалдуулугу төмөн же жогору болушу мүмкүн: мурунку оорулар, генетикалык факторлор, инфекциялар, гормоналдык бузулуулар жана башкалар. Адистер белгилешет, түрдүү жагдайлар эмделиши же көзөмөлгө алынышы абзел.
Генетикалык патологиялар — тукум кууучу же мутациядан улам пайда болгон өзгөрүүлөр төрөлүү мүмкүнчүлүгүнө таасир этиши мүмкүн. Генетикалык тесттер жана кеңеш берүү атайын лабораториялык ыкмалар аркылуу жүргүзүлөт. Натыйжаларына жараша пландаштыруу үчүн кошумча чаралар сунушталат.
Резус‑конфликт — бул энеге жана атага таандык резус‑факторлордун айырмалуулугунан келип чыккан иммундук реакция. Эгерде атада резус‑фактор оң, ал эми эненин резусу терс болсо, мындай абалда врачтар кош бойлуулуктун жүрүшүнө тиешелүү чараларды көрүшү керек.
Инфекциялар — вирустар жана бактериялар төрөлүүдө көйгөй жаратышы мүмкүн. Вирустук инфекциялар (мисалы, кызылча, герпес, цитомегаловирус, гепатиттер) жана башка патогендер балага терс таасир көрсөткөн учурда кош бойлуулукту карап чыгуу зарыл.
Химиялык жана дары‑дармек таасирлери — дарыларды көзөмөлсүз кабыл алуу же уулануулар төрөлүүгө терс таасир этүүсү мүмкүн. Мүмкүн болсо антибиотиктерди, активдүү препараттарды жана гормоналдык дары‑дармектерди дарыгер менен макулдашпай колдонбоо зарыл.
Химиялык таасирдин мисалдары — бейтаптын контрацептивдик препараттарды же күчтүү дары‑дармектерди пайдаланганы, жумшактык менен болсо да уруксатсыз колдонуу. Мындай учурларда медициналык кеңеш жана лабораториялык изилдөөлөр талап кылынат.
Ташкы — бул факторлор арасында экология, тамактануу, стресстүү абалдар жана жашоо образы маанилүү ролду ойноп, төрөлүү мүмкүнчүлүгүнө таасирин тийгизиши мүмкүн. Жакшы жашоо стилин кармамай, зыяндуу адаттардан алыс болуу сунушталат.
Турмуш образын жакшыртуу
Адистер айтышат, төрөлүүгө таасир этүүчү көп факторлор бар, алардын бардыгын контролдоого аракет кылуу кызматынын маанилүү бөлүгү. Мындай факторлордун ичинде гормоналдык абалдар, физикалык даярдыктар, инфекциялык оорулар жана генетикалык мүмкүнчүлүктөр бар.
Гормоналдык тең салмактуулукту калыбына келтирүү абдан маанилүү — эстрогендер, прогестерон, тироксин сыяктуу гормондордун туура деңгээли болуш керек. Бул үчүн эндокринологдор жана гинекологдор тарабынан текшерүү жана дарылоо уюштурулат.
Инфекцияларды аныктоо жана дарылоо. Вирустар жана бактериялар төрөлүү мүмкүнчүлүгү үчүн коркунуч туудурушу ыктымал. Кызылча, герпес, токсоплазмоз жана цитомегаловирустар сыяктуу инфекциялар үчүн алдын алуу аракеттери жана дарылоо жүргүзүлөт.
К химиялык таасирлерди болтурбоо — медиктер көзөмөлбөгөн дары‑дармектерди кабылдоону тыюу салат. Ошондой эле алкоголду, никотинди жана башка зыяндуу заттарды колдонбоо сунушталат — бул баары төрөлүү үчүн оң таасир берет.
Кененирээк белгилерди көзөмөлдөө — кандагы көрсөткүчтөрдү, гормондорду жана башка биохимиялык маркерлерди текшерүү керек. Бул көрсөткүчтөр төрөлүүгө таасир эткен факторлорду аныктоого жардам берет.
К химиялык таасирге дагы бир мисал — токсиндерге жакын болуу. Мындай уулануулардан сактануу жана оорулууларды алдын алуу толук ден соолукка шарт түзөт.
Көндүмдөрдү оңдоо: алкоголду, тамекини жана башка зыяндуу заттарды четтетүү, туура тамактануу, стрессти азайтуу жана физикалык активдүүлүктү оптималдаштыруу талап кылынат. Булардын баары төрөлүү мүмкүнчүлүгүн жакшыртат.
Коррозия жана химиялык таасир — дайынсыз, бирок алар да маанилүү. Мындан тышкары жогорку дозада дары‑дармектерди, токсиндерди жана уулуу заттарды колдонбоо керек. Медициналык суроолор болсо адистер менен кеңешиңиз.
Жалпылап айтканда, жашоо образы жана экологиялык факторлор төрөлүү үчүн маанилүү. Тамактанууга көңүл буруп, тартиптүү уйку жана стрессти башкаруу — булар оңой эле киргизе турган пайдубалдар.
Эмне үчүн жана качан жардам издөөлөрүң керек?
Кош бойлуулукту пландап жатканда аялдар ар кандай өзгөрүүлөр жана көйгөйлөр менен жүзөгө чыгышы мүмкүн. Мындай учурда адистерден жардам алуу жана керектүү анализдерди тапшыруу абдан маанилүү.
Эне кандай жардам бере алат:
- Салттуу, активдүү өмүр образын кармоо: таза абада жүрүү, туура тамактануу, спорттун жумшак түрлөрү;
- Витаминдер жана фолий кычкылын (фолат) кабыл алуу — бул төрөө алдында маанилүү;
- Мыкты туура жана жетиштүү уйку, организмди эс алуу жана суу ичүү;
- Кош бойлуулукту пландап жатканда даярдык жана медициналык көмөк алуу.
Эне эмне кылбашы керек:
- Алкоголдон, тамекиден жана наркотиктерден алыс болуу;
- Тяжелые физические нагрузкалардан жана кескин стрессен алыс болуу;
- 3 кг ашыкча салмактуу суумалдыктарды кабылбоо жана рук менен салмак көтөрүү;
- Дары‑дарымектерди, өз алдынча антибиотиктерди, оор химиялык препараттарды дарыгер менен макулдабастан колдонбоо;
- Жогорку температурадагы ванна же саунадан алыс болуу;
- Күчтүү химиялык заттар, петролдук туундулар жана токсиндер менен иштешүүдөн оолак болуу.
Кош бойлуулукту пландап жатканыңызда жана биринчи визиттерде дарыгер сизге кеңири текшерүүлөрдү, анализдерди жана зарыл болгон учурда дарылоону сунуштайт. Аны менен бирге генетикалык консультанттар жана башка адистер коштоп кетишет.
Баланын жана эненин ден соолугун коргоо үчүн: вакциналардын абалы текшерилет (мисалы, кызылча боюнча иммунитет), ошондой эле инфекциялык жана гормоналдык абалдарды контролдоо милдеттүү. Бул — баланы келечекте коргоонун бир бөлүгү.
Маалымат жана колдоо: көптөгөн аялдар медициналык жардамга кайрылып, диагностика жана дарылоодон кийин жакшы натыйжаларга жетишкен. Эч качан коркпоңуз — дарыгерлер сизге жардам берүү үчүн бар.
Кайсы анализдер талап кылынат
Аял биринчи жолу клиникага келгенде адатта төмөнкү изилдөөлөрдү өткөрөт:
- жалпы клиникалык анализдер — кан жана зәр;
- кан тобу жана резус‑фактор;
- инфекциялык оорулар боюнча анализдер (ВИЧ, гепатиттер, гепатиттердин түрлөрү);
- гормоналдык фонду текшерүү, керектүү көрсөткүчтөр;
- гормоналдык фонду текшерүү үчүн кошумча изилдөөлөр — ХГЧ жана прогестерон;
- УЗИ (көрсөтмө боюнча);
- электрокардиограмма (көрсөтмө боюнча).
Бул – өтө маанилүү этап, анткени аялдын организми жөнүндө бардык негизги маалыматтар алынат. Бул маалыматтар негизинде врачтар персоналдык лабораториялык жана клиникалык методдорду пландаштырат.
Труданостун (жуптуулуктун) алдын алуу жана башкаруу
Адистер белгилешет, төрөлүү мүмкүнчүлүгүн азайуучу жана көбөйтүүчү көп факторлор бар. Бул факторлорду көзөмөлдөп, зарыл учурда дарылоону баштоого болот.
Муктаж болгон учурда гинекологдун, эндокринологдун, генетиктин жана инфекционисттин кеңеши талап кылынат. Көп учурда бир нече адистин координациясы менен индивидуалдуу план түзүлөт.
Туура тамактануу
Кош бойлуу учурундагы туура тамактануу — бул жүктүн ийгиликтүү аякташынын жана саламат төрөлгөн наристенин ачкычы. Плацента аркылуу балага бардык керектүү заттар жетет, ошондуктан өзүңүздүн рационуңузга көңүл буруу маанилүү. Төмөндө бир нече көрсөтмө бар:
- Тамактануу тартибин түзүңүз: мезгил-мезгили менен, аз-аздан жеп туруңуз; ашыкча тамактануудан оолак болуңуз жана салмак кошууну көзөмөлдөңүз.
- Ичегини шиштетип, көп газ пайда кылган тамактарды рационунан чыгаргыла.
- Консерванттарга, жасалма даам күчөтүүчүлөргө, энергетиктерге жана эссенцияларга бай азыктардан оолак болуңуз.
- Фастфуддан, кофе жана күчтүү чайдан баш тартыңыз.
- Тамактарды буу менен бышырыңыз, кайнатыңыз, аз майда тушаңыз же бышыртсаңыз — ушундай ыкмаларга артыкчылык бериңиз. Куурулган жана түтүндөн өткөн (көкөштөлгөн) азыктардан алыс болуңуз.
- Рационго жаңы жемиштерди, жашылчаларды жана чөптөрдү кошуңуз, бирок денеңиздин абалын эске алыңыз — кислоталуу жемиштер жүрөк күйүүсүн (изжога) же гастриттин курчушун жаратышы мүмкүн.
- Ичегинин жакшы иштеши үчүн рационго клетчаткага бай азыктарды кошуңуз.
- Ичегинин микрофлорасын сактаңыз — зарыл болсо менюга йогурттар же башка пробиотикалык азыктарды кошуңуз.
- Протеин булагын камтыган меню түзүңүз: сүт азыктары жана эт азыктары, дан азыктары (крупалар), витаминдер жана микроэлементтер менен энергетикалык азыктарды кошуңуз.
- Таттууларды, майлуу, ашыкча кислоталуу же туздуу тамактарды жана көп татымал (специя) колдонулган азыктарды чектеңиз.
- Алкоголдук ичимдиктерди мүмкүн болушунча азайтыңыз же толугу менен болтурбаңыз.
- Тек гана сапаттуу, таза сууну ичиңиз.
Кош бойлуу аялдын организми тамактын сапатына жана даамына оң жооп берет, ошондуктан тамак пайдубалдуу жана саламат болушу абзел. Мисалы, белокту творогдон жасалган запеканкадан, бышырылган балыктан же бууда бышырылган уй этинен даярдалган котлеттерден бергенде жакшы сиңет. Фолий кислотасы жаңы жашыл чөптөрдө бай, аларды рационго киргизүү пайдалуу. Мезгилге жараша жаңыдан бышырылган жашылча рагулагы жана ундун ботколору — гречка, овсянка, пшено жана буудай — питательная жактан жакшы танда.
Рационго кургатылган мөмөлөрдөн жасалган киселдерди, компотторду, морстарды, жаңгактарды жана деңиз азыктарын кошуу сунушталат. Тузга бай азыктардан алыс болуңуз, анткени алар денеде сууну кармап коюуга шарт түзөт. Шекердин ордуна табигый таттаткычтарды — бал же мөмө таттууларын — тандаңыз.
Эң жакшысы — тамакты үйдө даярдоого аракет кылыңыз, таза жана сапаттуу продукттарды гана колдонуңуз.
Витаминдерге жана минералдарга болгон муктаждык
Баланынын органдары жана системалары калыптануучу этабында рационго витаминдерди жана минералдарды кошуу өтө маанилүү. Жүктүн бешинчи жумасы — эмбрион жаңы гана өсө баштаган мезгил, жана бул заттардын жетишсиздиги функционалдык көйгөйлөргө алып келиши мүмкүн.
Фолий кислотасы
Фолий кислотасы плацента жана нерв ткандарынын калыптанышында негизги роль ойнойт. Анын жетишсиздиги түшүккө же нейрондук түтүкчөлөрдүн аномалияларына алып келиши мүмкүн. Фолий кислотасын үй канаттууларынын этинен, теленин боорунан, шпинаттан, аспарагус (спаржа) жана зыран (льняной) майынан алса болот.
B тобундагы витаминдер
B тобундагы витаминдер нерв системасын колдоп, булчуң ткандарын синтездөөгө катышат. B6 (пиридоксин) белок синтезине жана көп процесстерге көмөк көрсөтөт, ал эми B12 фолий кислотасынын сиңишине жардам берет. Бул витаминдерди эттен, боордон, брокколиден, треска боорунан жана кургатылган мөмөлөрдөн (курага ж.б.) табууга болот.
Е витамини
Е витамини капиллярларды бекемдөөгө жардам берип, ткандардын абалын колдойт. Ал антиоксиданттык касиетке ээ жана ткандардын дем алуусун жакшыртат. Е витамини шпинатта, өсүмдүк майларында, жаңгактарда, майлуу балыкта, уруктардын ядросунда жана бадамда камтылган.
Витамин F
F витамини — полиөнүккөн май кислоталары — метаболизмде жана клетка функциясында маанилүү роль ойнойт. Алар күн буурчак уруктарында, майлуу балыктарда, какао жана жаңгактарда кездешет.
К витамини
К витамини канды нормалдуу тыгыздашына (свертыванию) жардам берет. Анын жетишсиздигин алдын алуу максатында рационго инжирди, ежевиканы жана жапайы кулпунайды киргизе аласыз.
Йод
Йод эндокриндик системанын (щитовидка) жана жалпы зат алмашуунун нормалдуу иштеши үчүн зарыл. Жеткиликтүү деңгээлин сактоо үчүн рационго деңиз балыктарын жана деңиз азыктарын кошуу сунушталат.
Темир
Темир канда гемоглобин түзүлүшү жана белок синтези үчүн маанилүү, ошондой эле анемиянын алдын алат. Темирди жаңгактардан, уй этинен, кара шоколаддан жана ак буурчактан алууга болот.
Аскорбин кислотасы — C витамини
C витамини эмбриондун иммунитетинин калыптанышында маанилүү ролду ойнойт жана ар кандай инфекциялардан коргойт. C витаминине бай цитрус жемиштерди, кызыл жана кара жемиштерди, кара карагат сыяктуу өсүмдүү азыктарды рационго киргизиңиз.
Натрий жана калий
Бул минералдар эмбриондун организминдеги кислоталуу‑туздуу тең салмактуулукту жөнгө салууга көмөктөшөт. Калийди горох, соя, чечевица жана гречка аркылуу алса болот. Натрийди болсо дарыгер менен кеңешкенден кийин гана колдонуу керек.
Фосфор
Фосфор көптөгөн ферменттердин курамына кирет жана эмбриондо синтез процесстеринде маанилүү. Ал нерв системасынын жана сөөктүн калыптанышына жардам берет. Фосфор көбүнчө эт азыктарында кездешет.
Цинк
Цинк жетишпесе неврологиялык көйгөйлөргө жана өнүгүү бузулууларына алып келиши мүмкүн. Цинк сиырдын боорунда, жаңгактарда, уруктарда, катуу сырда, творогдо жана сүттө көп кездешет.
Лютеин
Лютеин көз органдарынын толук калыптанышын колдойт жана мээнин бир катар процесстерине катышат. Бул, өзгөчө, 30 жаштан өткөн кош бойлуу аялдар үчүн маанилүү. Лютеинге бай азыктар — шпинат, кейл (капуста кэйл), петрушка жана жашыл буурчактар.
Рутозид — витамин R
Рутозид күчтүү антиоксиданттык таасирге ээ жана организмдин вирустарга же башка кесепеттерге жооп кылуу жөндөмүн жакшыртат. Ал ошондой эле мээнин кабыгынын калыптанышына таасир этет. Рутозидди гречкадан, цитрус жемиштерден жана кара карагаттан табууга болот.
Эсиңизде болсун: мультивитаминдик комплекс тандоо — гана дарыгердин кеңеши менен жүргүзүлүшү керек.
Пайдалуу кеңештер
Бешинчи жумада кош бойлуулукту аял өзүндө сезе баштайт жана жаңы абалын аңдайт. Өзүңө кам көрүү абдан маанилүү — пайда болгон белгилерди үзгүлтүккө учуратпай, көңүл сыртта калтырбоо керек. Эгер бир нерсе тынчсыздандырса же күмөн жаралса, дарыгерге кайрылуу туура болот. Мүнөт-мүнөттүү текшерүүлөргө баруу жана медициналык кеңештерди аткаруу келечектеги наристенин саламаттыгы үчүн чоң мааниге ээ болушу мүмкүн.
Сырт көрүнүшүңө да көңүл бөлүүнү унутпа. Ден-соолукту жана жакшы көрүнүүнү сактоо үчүн туура тамактануу жана жетиштүү, сапаттуу уйку абдан маанилүү. Кош бойлуулар үчүн атайын даярдалган каражаттар теридеги чуркоолордон (стриялардан) жана пигментациялык тактардан сактоого жардам берет.
Кош бойлуу аялдын организми өтө сезгич болуп, ага өзгөчө камкордук талап кылынат. Анын каалоолорун жана муктаждыктарын четке какпаңыз. Жакшы эмоциялар — болочок атанын аялга бере турган эң сонун белеги. Аялдын күткөн каалоосу менен анын ден соолугу үчүн пайдалуу болгон нерселердин ортосунда тең салмак табуу маанилүү. Болочок ата саламат жашоо образын колдоп, айымдын жумуш‑эс алуу режимин, туура тамактануусун камсыздап жана зыяндуу адаттардан арылууга көмөк көрсөтсө, бул баалуу жана өлчөнгүс колдоо болот.
Төрөөгө даярданган энелер үчүн көнүгүүлөр
Эгерде медициналык жактан каршы көрсөтмөлөр жок болсо, туруктуу физикалык активдүүлүк кош бойлуу аялдарга пайдалуу. Атайынлашкан фитнес‑программалар кан айланууну жакшыртууга, булчуңдардагы ашыкча чыңалууну басууга жана эмоциялык жеңилдүүнү камсыздоого жардам берет. Мындай программаларга төмөнкүлөр кирет:
- көнүгүүлөрдү жай жана тынч темпте аткаруу,
- секүүлөрдөн качуу, терең чөкмөлөр жана ылдам чуркоодон алыс болуу,
- баштоодон мурда жылынуу көнүгүүлөрүн жүргүзүү жана демди калыбына келтирүү үчүн акырын аяктоо,
- таз түбүнүн булчуңдарын чыңдоодон сактануу.
Көнүгүүлөрдү аткарууда кан басымыңыздын жана жүрөктүн согуу ылдамдыгыңыздын деңгээлин көзөмөлдөп туруу маанилүү.
Жүктүүлүктөгү жайсыз сезимдер
Артыкча чарчоо: Бул көбүнчө зат алмашуу процесстери менен жана организмдин жаңы абалга көнүшү менен байланыштуу. Денеңиз жаңы шартка ылайыкташканы үчүн тез чарчап, көбүрөөк эс алууну талап кылат — бул кадимки көрүнүш.
Жүрөк айныуу: Көп учурда таңкы сааттарда пайда болот. Кээ бир аялдарда аны айрым тамак-аштар же алардын жыты козгойт. Жүрөк айныуу күтүүсүз келип, кээде өтө тез тынат.
Уйкусуздук: Бул эки негизги себептен келип чыгышы мүмкүн — туура поза таба албай чарчоо же санаа-түнүк. Эгер уйкусуздуктун себеби ооруу болуп жатса, дарыгерге кайрылуу зарыл.
Изжога: Ашказандан жеп ичкендерге же тамак өткөрүү жолуна кислотанын көбүрөөк чыгышынан пайда болот. Аны кеч-кеч жана аз-аздан тамактануу, ошондой эле айрым азыктардан алыс болуу менен жеңилдетүүгө болот.
Кабыздык: Жүктүүлүк учурунда тамактануу ыкмасынын өзгөрүшү жана ичеги-карындын ишинин кайра түзүлүшү себеп болуп, ич катуу пайда болушу мүмкүн. Буга тескери — диарея — да туура келет; эгер суюк шайкештик инфекциялык мүнөздө болбосо, тамактануу менен жөнгө салса болот.
Эмчектердеги ооруп, шишүү: Сүт бездеринин ткандары лактацияга даярданууда, ошондуктан шишүү жана айрым оорутуу сезимдер болушу мүмкүн. Эгер эмчектерден ерекше бөлүнүүлөр байкалса, дарыгерге кайрылуу керек; башкача учурда бул адатта кооптуу эмес.
Геморрой: Көп учурда ич катуу менен байланыштуу болуп, тамактануу тартибин жөнгө салуу аркылуу жеңилдетүүгө болот. Эгер ооруну күчөп же жаракаттын белгилери болсо, дарыгерге көрүнүңүз.
Сезгичтик жана көз жаш чыгуу: Гормоналдык өзгөрүүлөр мээге таасир берип, эмоцияларды сезгич кылат. Көздөн жаш чыгышы же маанайдын тез өзгөрүшү — көп учурларда кадимки жана убактылуу көрүнүш; колдоо зарыл болсо айтыңыз.
Белдин жана төш аралыгынын төмөн жагындагы оорулар: Эрте мөөнөттөрдө сейрек, бирок мүмкүн болгон көрүнүш. Организмдин салмак борборун акырын жылдыруусу жана дененин жаңы абалын издөштөн келип чыгышы мүмкүн. Көбүнчө узак токтоп иштегендерде көбүрөөк байкалат.
Кол-аяктын шишиги: Денедеги суунун жана туздардын тең салмактуулугунун өзгөрүшүнүн натыйжасында пайда болушу мүмкүн, организм суу кармайт. Эгер шишиктер күчтүү же бир тараптуу болсо, же кошулган башка белгилер байкалса — дарыгерге кайрылуу зарыл; бөлүп көрсөтүү системасын текшерүү талап кылынышы мүмкүн.
Тиштин кандоосу жана чачтын түшүшү: Бул белгилер организмдеги витаминдерге жана микроэлементтерге болгон керектөөнүн көбөйүшүнөн улам пайда болушу мүмкүн. Адекваттуу диета жана дарыгер көрсөткөн кошумча препараттар менен абал жакшыртылат.
Циститтер: Мочевой куюнунун же кичине жамбаштын органдарынын сезгенүү оорулары, адатта организмдин сезгичтигинин жогорулашынан жана простуда же инфекциялардан улам өнүп калышы мүмкүн. Жүктүү учурунда органдардын ордунан өзгөрүүсү абалды орундатып коюшу ыктымал. Дарылоону дарыгер дайындайт.
Ичтин ылдый жагындагы ооруу жана созулуп турган тартылыштар: Бул — тынчсызданууга негиз түзө турган белгилер. Мындай учурда тез арада гинекологго же аялдар кеңсесине кайрылып, абалыңызды текшертип алыңыз.
Бешинчи жумада эмнелерден алыс болуу керек?
- АКШнын Оору-каттамаларды көзөмөлдөө жана алдын алуу борбору (CDC) жүктүүлүк учурунда алкоголдон, тамекиден жана кээ бир уулуу заттардан же дарылардан алыс болууну сунуштайт. «Экиге жеш керек» деген ойго батпаңыз — бешинчи жумада сизге кошумча калориялардын муктаждыгы чоң эмес. Ошондой эле эттин (айрыкча тоок жана сиир эти) чийки же жакшы бышпаган түрүн, пастеризацияланбаган сүт азыктарын жана ширелерди колдонбоого аракет кылыңыз — булар азык аркылуу жугуучу ооруларды пайда кылышы мүмкүн. Ысык ванна же сауна дене табыңызды жогорулатышы мүмкүн болгондуктан, алардан алыс болуу туура. Андан сырткары, мышыктын кумун тазалоодон качыңыз — бул токсоплазмоздон коргонуу үчүн маанилүү.
Бешинчи жумада ичтин сезими кандай болот?
- Көп учурда бешинчи жумада курсагыңызда байкалчу өзгөрүү болбойт. Бирок айрым аялдарда газдан же ичтин шишүүсүнөн улам ийне сайылгандай, кысыла турган сезим пайда болушу мүмкүн.
Бешинчи жумада балам кандай көрүнүштө болот?
- Бешинчи жумада балаңыз эмбрионалдык стадияда болуп, узундугу болжол менен 1 ммга чейин жетиши мүмкүн — кичинекей жүгөрү данчасыдай. Бирок ушул убакта анын кан тамырлары жана негизги органдары (мээ, жүрөк ж.б.) микроскоптук деңгээлде өнүп баштайт.
Бешинчи жума канча айга туура келет?
- Бешинчи жума — бул бир ай жана бир жумага туура келет, башкача айтканда сиз кадимки менструацияңызды гана кечиктирген учур. Болжол менен жети жума, демек эки айчага жакын аралыкта биринчи триместр аяктай баштайт.
Бешинчи жумада эмбриондун жүрөк кагышын угууга болобу?
- Эмбриондун жүрөк кагышы бешинчи жумадан тартып түзүлө баштайт. Бирок аны так жана ачык угуу үчүн алгачкы пренаталдык УЗИни адатта алтынынчы жумадан өткөрүү сунушталат, себеби ошол маалда жүрөк иши кыйла байкалат.
CHECKLIST
- Мен спорт менен дайыма машыгып турам, бирок ашып-жаппаймын. Эгер мен үзгүлтүксүз машыксам, программамды кош бойлуулук учурунда коопсуз болсун деп туураладым.
- Акча чогултууну баштадым! Бюджетти карап чыгып, баланын буюмдарын жана кийим-кечени сатып алуу үчүн кайсы жактан жана качан үнөмдөй алаарымды аныктап койгом.
- Мен боюмдун мөөнөтү мендикине дал келген башка энелер менен байланышуу жолун таптым — ошол эле этаптагы аялдар менен бою, күтүүлөр жана тажрыйбалар тууралуу сүйлөшөбүз.
- Мен мурдагыдан көп убакытты жуунуучу бөлмөдө өткөрөм. Таңкы токсикоздон (айтор, кээде ал узакка созулушу мүмкүн, бүт күнгө чейин) тартып жыш заарага чейин — азыр чындап эле кош бойлуу экенимди сезип жатам.
- Мен чарчап жатам. Биринчи триместрдеги эң көп тынчсызданткан сезим — чарчоо, ошондуктан мүмкүн болгондо дайыма эс алуу үчүн графигимден убакыт бөлүп койдум.
- Декреттик өргүүнү пландап баштоонун күнү жетти! Мен жетекчиме дагы айта элекмин, бирок кайсы мөөнөткө чейин иштей берем деп ойлогонумду аныктап чыктым.
- Мен көп жашылча-жемиш жана жашыл жалбырактарды жейм, аларды кирден жана микробдордон арылтуу үчүн жакшылап жуям.
