Göwrelilik kalendary: 6 hepde
Salam, ejem! 🌱
Bu hepde men uly — indi men kiçijik nokad däl! Indi men kiçi nohutçaga meňzeýärin, takmynan 8 millimetr, ýöne özüm seniň durmuşyň üçin ähmiýetli bir bölegim ýaly duýýaryn 💚
Belki heniz çaklamaň-da ýok, meniň bilen näçe zat bolup geçýändigini! Mende eýýäm elim-ayaagymyň ilkinji düwünçeleri we barmak başlary döräp başlady — olar wagtyň geçmegi bilen güýçli we çeýe bolar. Meniň bedenim “C” harpyna meňzeýär we men haýal-haýal öserin.
Bilýärsiňmi, başga näme? Meniň ýüregim eýýäm urýar! Ol gaty çalt urýar — minutda takmynan 120–140 gezek. Şu işjeň we kiçi ýürek ❤
Mende eýýäm gözler, burun, gulak we hatda kiçi agyz emele gelýär. Oýla, nähili owadan bolaryn! Içimde möhüm organnar ösýär: içege, jigar we miýa... Beýnimiziň iki ýarymyna degişli alamatlar hem görünýär, we men şonça begenýärin — aklym hem men bilen birlikde ösýär!
Şeýle hem, bolup bilýär, biz ikimiz bolar — belki sen bir wagtda iki nohutçany göterýärsiň? Onda içimiz has şatlykly bolar, ýöne haýyş edýärin, ikimiz üçin-de özüňi gowy sakla, bolýarmy? Biz eýýäm seniň ýylylygyňy we idegiňi duýýarys.
Men eýýäm sen bilen göbekbagy arkaly baglanyşdym we sen maňa iň zerur zatlary berýärsiň, munuň üçin sag bol, ejem 🌸
Ýakynda men biraz uly bolar, we mütläp ýene ýazaryn. Seni içerden gujaklaýaryn!
Seniň nohutçañ 🥰
Ene bilen nämeler bolup biler
6-njy hepde bedende bolup bilýän görkezijiler köplenç duýgy we fizik ýagdaýynyň üýtgemeleri bilen baglanyşdyrylýar. Käbir aýallar münüň netijesinde içegede we belde agyry, halsyzlyk we duýgy üýtgemeleri bilen ýygy-ýygydan duşup bilerler; bularyň köpüsi garaşylýan we geçiji ýagdaýlardyr.
Düzülmeler we duýgular
6-njy hepdäniň dowamynda aýalyň bedeninde üýtgeşmeler ähtimallykda görnükli bolar, emma olar adaty ýagdaýyň bir bölegi bolup biler. Bu döwürde döşüň duýgy çalt ýokarlanyp, göwrelilik babatda duýgy we emosional üýtgeşmeler ýüze çykyp biler. Miýşegleriň gysylmagy ýa-da garryşyk duýgusy diňe haýran galma ýa-da çynlakaý oňaýsyzlyk döredse lukman bilen maslahatlaşylmaly.
Menskruasiýa we gormatlyk ýagdaýy
Menskruasiýanyň üýtgemeleri käwagt biriniň ilkinji bolan gyzyndan görünýän amala meňzeýär. Aýallaryň köpüsinde göwreliligiň başlangyjynda hemmesi ýaly ýeňil ýa-da ortaça gany çykma bolup biler ýa-da hiç zat bolmaz. Kan damjylarynyň ýaýramagy ýa-da sähelje gysga wagtyna gany çykma görünse, lukman bilen maslahatlaşmak gerek.
Düzgünli howlulyklar
Aýry-aýry döwürlerde aýalyň bedeninde dürli görnüşli duýgular dikelip biler — mysal üçin ýaşarýan ýa-da çyglylyk duýgusy. Bu simptomlar adatça 6–8 hepde dowam edip biler we adatça bejeriş talap etmeýär.
Bedende agramyň üýtgemesi
Agramyň üýtgemesi göwreliligiň dowamyndaky ýagdaýlara baglylykda dürli alamatlar berip biler; käbir aýallar eşsiz artyp biler, käbirleri bolsa gaty azalmagy duýup biler. Eger-de agram ýiti ýokarlandy ýa-da çynlakaý azaldy diýseňiz, lukmana ýüz tutuň.
Emosional ýagdaýyň üýtgemeleri
Zehni ýagdaýyň üýtgemeleri göwreliligiň bir bölegi bolup, daşky täsirler bilen baglanyşykly bolup biler. Käbir aýallar tötänlikden höweslenýär ýa-da asuda bolmaz ýaly duýup bilerler. Bu üýtgemeler adatça ötdüp, uly düşünje we goldaw bilen ýeňilleşdirilip bilner.
Bedende ýanma we gysylma duýgusy
Göwreliligiň döwründe esasan içki bölümlerde kiçi gysylma ýa-da çekilme duýgusy bolup biler. Bu duýgular adatça howply däl we köplenç dynç alyş we ýumşak ýagdaýa eýe bolmak bilen ýeňillese bolýar.
Içiňiň ýokarky ýüzüniň reaksiýasy
Gowy durumlarda däniň ýokarky ýüzüniň reaksiýasy mümkin bolup, ep-esli ähtimalda ýuwuşuklyk we pişşik duýgusy emele gelýär. Bu ýagdaýlar bedeniň hemme taýdan täzelenmegi bilen baglanyşykly bolup biler we adatça geçiji.
Gyssaglylyk we sowukçylyk duýgusy
Göwreliligiň döwründe temperaturanyň azlyk-etmek ýaly duýgy ýa-da ýüpek asuda däl ýagdaýlar ýüze çykyp biler. Eger-de temperaturanyň ýokarylygy ýa-da beýik ýokarlama bar bolsa, lukman bilen maslahatlaşmak gerek.
Tempraturanyň ýokarlanmagyna bolan çemeleşme
Käbir ýagdaýlarda beden temperaturasy 37,5–38°C aralygynda bolmagy ähtimal. Bu ýagdaýlar köplenç öňki infektiýa ýa-da bedeniň immun jogabynyň netijesi bolup biler. Eger temperaturanyň ýokarylygy dowam etse ýa-da beýleki alamyýetler bilen goşulsa, lukman gözleglerini talap edip biler.
Apetitde üýtgemeler
Apetit üýtgemeleri aýrylmaz ýagdaýda adaty bolup biler ýa-da kesgitli iýmit islegleriniň ýokarlanmagy ýa-da ýitenmegi seýrek däl. Käbir aýallar sabyrsyzlyk we tiz iýmit isleýärler; başda üç hepdäniň dowamynda adatça ýeňilleşýär.
Gapyramalary (gyzyl öýjükleriň) üýtgemeleri
Aýal bedeninde gan döredijilik prosesleri bolan döwürde çynlakaý üýtgemeler bolup biler. Olar köplenç goragly we geçiji bolup, täze bir ýadygärlik döretmeýär. Eger-de syzma ýa-da agyr kan çykma ýüze çyksa, derrew lukmana ýüz tutuň.
Azyk we durmuş endikleri baradaky maslahatlar
Bu döwürde bedeniň immunitetine we umumy hogyan saklamaga üns bermek möhümdir. Mümkin bolan howplardan goranmak üçin el ýuwmak, iýmitleri gowy bişirmek we saklamak, hem-de çagalaryň we öý haýwanlarynyň gigiýenasyna üns bermek maslahat berilýär. Şeýle hem ünsüňiz ýokary howply ýagdaýa düşünýän ýerlere syýahat etmegiň öňüni almak we lukman beloşyny berjaý etmegiňizi maslahat berýäris.
Gorag we sanjymlar barada
Göwrelilik döwründe sanjymlaryň käbirleri (meselem, dörän sanjymlar) hemme gezek howpsuzlyk bilen baglanyşyklylykda gözden geçirilýär. Käbir sanjymlar bedende gorag döredip, başga bir döwürde töwekgelçilikleri azaltmaga kömek edýär. Lukmanlaşanyňyz sanjymlaryň ýa-da allergiýa üçin gerekli bejergileri maslahat edip biler.
Gezelenç we deňiz-syýahat meseleleri
Göwreliligiň öňüni almak üçin uzak we zyýanly syýahatlardan gaça durmak maslahat berilýär. Eger-de syýahata çykmak hökmany bolsa, howpsuzlyk we saglyk şertleriniň üpjün edilmegi üçin öňünden planlaşdyrmak zerurdyr.
Döwletlik we lukmançylyk barlagy
Göwreliligiň ilkinji gezeklerinde lukmançylyk barlagy we analizler geçirilýär: WIC, syfilis, wirus hepatitis we TORCH-infleksiýalary ýaly testler talap edilýär. Soňraky barlaglarda şeýle testler dörän töwekgelçiliklere görä gaýtalanýar we gerek bolsa bejergi başlanýar. Mikrobiologik barlaglar beden ýagdaýyny anyklamak üçin möhüm bolup biler.
Mesiýetleriň saklanmagy wagtynda peýdaly bolmagy üçin lukman tarapyndan maslahat berilýär. Intrimik testleriň netijelerine görä barlag we bejergi strategiýasy kesgitlenýär we gerek bolsa hususy maslahat berilýär. Bu barlaglar göwreliligiň howpsuz geçirilmegine we ýetginjek enäniň saglygyny goramaga kömek edýär.
Lukmançylyk bejerişi
6-njy hepdäniň içinde lukmançylyk bejergi we gözegçilik-niň zerurlygy ýüze çykyp biler, aýry-aýry ýagdaýlarda hem ýürek golaýlygy üçin gözegçilik geçirmek gerek bolýar. Lukmançylyk bejergisi köplenç howpsuzlyk we elbetde dogry barlaglar arkaly geçirilýär.
- Gyzyl öýjükleriň we gan analizleriniň netijeleri, bedeniň umumy ýagdaýyny görmek üçin geçirilýär. Netijeler gerek bolan ýagdaýda howpsuz bejergi we gerekli lukmançylyk çärelerini kesgitlemäge kömek eder.
- Kliniki we biologik analizler gan ulgamynyň we beýleki gurluşlaryň ýagdaýyny anyklamaga mümkinçilik berýär. Biokimýa analizleri glýukoza, bilirubin, fibrinogen we beýleki faktorlar barada maglumat berýär.
- Umumy analiziň netijelerine görä hassahanada hassalarynyň ýagdaýyna görä sanjymlar ýa-da ýörite bejergi bellenip bilner.
- Gormonal analizler gormonal deňagramlylygy we göwreliligiň dowamyna degişli ähtimallyklary görkezýär.
- Lukmanlaýyn barlaglaryň jemlerine görä degişli çäreler — ultrasonografiýa we beýleki gözlegler — planlaşdyrylýar. 6-njy hepdäniň netijelerine görä, hassanyň ýagdaýyna görä gerek bolan derejede gaýtadan barlaglar geçirilýär. Eger TORCH netijeleri ýokançlyga işarä bolsa, bu täsirler hakynda ilkinji gezek maslahatlaşylar we gerek bolsa bejergi başlanar. Aýratyn ýagdaýlarda mikroflora analizleri geçirilip, emele gelýän infeksiýalaryny anyklamak üçin ýardam eder. Kliniki barlaglaryň netijeleri boýunça UZI ýaly barlaglar bellenip, göwreliligiň ýagdaýy we embrional ösüşiň ýagdaýy anyklanar.
Üns beriň! Doktorlaryň görkezmelerine diňe lukman laýyklykda eýerilmelidir. Derman we sanjymlar diňe lukman maslahatyndan soň berilmelidir, sebäbi hatda maşgalada ulanylýan käbir serişdeler hem göwreliligiň öňüni alyp ýa-da zyýan ýetirip biler.
Ýaşaýyş şertleri we howpsuzlyk
6-njy hepdäniň dowamynda göwreliligiň ýagdaýy aýallar we ene üçin dürli howpsuzlyk çärelerini talap edip biler. Bu çäreler hem çaganyň, hem-de enäniň saglygyny goramak maksady bilen ýönekeý we düşnükli düzgünleri öz içine alýar.
Düzgünli iýmitlenme
Adaty we deňagramly iýmitlenme göwreliligiň döreýän howplylygyna garşy peýdaly bolup biler. Birleşdirilen we baý miweler, ýaprakly gök önümler we suwlylyk gowy saglyk üçin zerurdyr. Şeýle iýmitlenme möhüm witaminleri we minerallary bermäge kömek edip biler.
Gembol emosiýasy
6-njy hepdäniň dowamynda emosional ýagdaýyň üýtgemesi emele gelip biler. Bu ýagdaý aýalda duýgularyň üýtgemesine, ýuwuşyklyk we horolak ýagdaýlara sebäp bolup biler. Eger-de emosiýalar örän güýçli we durmuş işiňizi agyrlaşdyrýan bolsa, lukman ýa-da goldaw topary bilen gürleşmek maslahat berilýär.
Aýal bedeniniň hormon derejesiniň üýtgemeleri döşüň duýgusyny artdyryp biler, şol sanda tüýüň, ýag we beýleki faktorlar üýtgemäge sezewar bolup biler. Iýmit we dynç alyş bilen deňagramlylykda saklamak peýdalydyr. Eger-de bu simptomlar uly kynçylyk döredýän bolsa, lukman bilen maslahatlaşyň.
Agramyň gözegçiligi
Agramyň üýtgemesi durmuş we iýmitlenme bilen baglanyşyklydyr. Bu döwürde agram tygşytlylykda artýar ýa-da azalmagy mümkin; örän üýtgemeler ýüze çykan halatynda lukman bilen maslahata baryň. Mundan başga-da bedeniň suwu dogry saklamak we deňagramly iýmitlenmäge üns bermek goraglydyr.
Eger-de öňden ýa-da soňrak mikroorganizmler bilen baglanyşykly ýagdaýa duş gelseňiz, bedeniň ýagdaýyny we bejeriş mümkinçiliklerini barlamak üçin lukman maslahatyny alyň. Birnäçe lukmançylyk barlaglary we analizler gerek bolup biler.
Görnüşi diet we medisina barlaglary
Bu döwürde mikroflora barlaglary geçirilip bilner. Netijeler göwnüňizi rahatlandyrar we zerur ýagdaýda bejergi başlanar. Analizleriň netijelerine görä dermanlary we bejergi meýilnamasyny lukman düzýär. Krom we beýleki analizler mälim ýagdaýlarda geçilýär.
Krom laboratoriki barlaglary esasan UZI barlaglaryndan soň geçirilýär we göwreliligiň ýagdaýy, embrionyň ösüşi we beýleki howp faktorlary barada maglumat berýär. Bu barlaglar bedeniň ýagdaýyny yzygiderli gözegçilikde saklamaga kömek edýar.
Ginekologik keselçilikler we howpsuzlyk
Bu döwürde bäşermek hem-de ginekologik işgär bilen maslahatlaşmak möhümdir. Birnäçe barlag geçiriler we gerekli bejergi bellenip bilner. Daiwan bolup geçen ýagdaýlarda, howpsuzlyk çäreleri we düzgünler bilen tanş boluň.
Gowy saklanyş we köpräkligi azaltmak maksady bilen öý şertlerinde hem gigiýena we rahatlyk düzgünlerine uýmak maslahat berilýär. Bu goşmaça ädimler bedeniň howpsuzlygyny we aýal saglygyny goramaga kömek eder.
Toksiokoz
Eger-de arzuwyňyz daşary ýurtlara ýa-da namly ýeriňize bolsa, toksiokoz (TOXOPLAZMOZ) ýaly howply infeksiýalaryň öňüni alyş çärelerine üns bermek gerek. Şu sebäpli çig etlerden we toprakly ýerlerden gaça durmak, sagdyn iýmit taýýarlamak we öý haýwanlary bilen işleýänlerde gigiýena düzgünlerine ygrarlylyk möhümdir.
Eger-de iki gezek ýa-da has köp gyssaglylyk arakesme çyksa, ýene-de lukmanınıza ýüz tutuň. Adatça, şeýle ýagdaýlarda öýde rahatlamak, köp dynç almak we lukman maslahatlaryny berjaý etmek gerek.
TORCH-infektsiyalar
TORCH-infektiýalary – sitomegalowirus, koksaki, toksoplazmoza we gerpes ýaly mikroorganizmler toparyny öz içine alýar. Ýagdaýdan we geçmişden baglylykda bu infektiýalar göwreliligiň howply bolmagyna sebäp bolup biler. Infektiýanyň barlag netijelerine görä hassahana gözegçiligi we gerekli bejergi alnyp maslahatlaşylar. TORCH testleriniň netijeleri gerek ýagdaýda gaýtadan barlanylýar we mümkinçilikler çäginde bejergiler bellenip bilner.
Gowy arassaçylyk we gigiýena çäreleri, şeýle hem howply iýmit we ýeterlik derejede işlenmedik önümlerden gaça durmak infektiýalaryň öňüni almaga kömek eder. Bu çäreler göwrelilik döwründe enäniň we çaga saglygyny gorap biler.
Potensial howplar bilen ýüzbe-ýüz bolan ýagdaýlarda saglyk işgärine ýüz tutup, barlaglaryny we maslahatlaryny almak zerurdyr. Bu wagtlarda birnäçe spesifik bejergi we lukmançylyk goldawy gerek bolup biler.
Syringaly we beýleki howplar muntazamlygy
Eger-de wagtynda derrew kömek ýa-da uly bedeniň howply ýagdaýlary ýüze çyksa, derrew lukmana ýüz tutmaly. Mugt we amatly maslahatlar bilen howpsuzlygy üpjün etmek möhümdir. Munuň üçin planlaşdyrma we öňüňi almak çäreleri teklip edilýär.
Näme edip we nirede üns berilmeli
Göwreliligiň döwründe aýal hemişe öz saglygyna üns bermeli, derejesine we alamatlaryna görä derňew we dynç alyş çärelerini amala aşyrmaly. Bu ädimler enäniň we çaga saglygyny goramak üçin zerur.
Näme edip maşgalanyň aglabasy edip biler:
- Düzgünli barlaglar we lukman maslahatlaryna yzygiderli ýüz tutmak, fiziki şahsy gorag we hyzmat almak üçin esasy ädimdir. Gerek bolan ýagdaýda derrew lukman derejesine ýüz tutuň.
- Köplenç, maşgalada maska geýmek we el arassalygyna üns bermek mikroorganizmlaryň ýaýramagyny azaldar.
- Aýratyn ýagdaýlarda baba we ene tarapyndaky howply ýagdaýlardan gaça durmak maslahat berilýär.
Gyrmyzylar we howplylyklar barada maglumat
Göwrelilik döwründe käbirçylyk we allergiýa aladalary bolup biler; şeýle ýagdaýlarda hususylykly we lukmançylyk işgäriniň görkezmeleri esasynda hereket ediň. Her haçan gerek bolsa, lukman bilen aragatnaşyk saklaň.
Toksyk infeksiýalar (TORCH) barada maglumat
TORCH-infektiýalarynyň ýokarlanmagyna özge çäreler degişli bolup biler. Bu testleriň netijeleri esasynda barlag we bejergi meýilnamasy düzülýär. TORCH barlaglarynyň netijeleri embryon we göwrelilik howplaryny bahalandyrmaga kömek eder.
Mikrobiologik zatlaryň saklanyşy we olaryň ylmy ýagdaýy lukmançylyk işgärleri tarapyndan seljerilýär we gerek bolan ýagdaýda antibakterial ýa-da wirus garşy bejergiler başlanýar.
Göwrelilik döwründe göwreliligi we embrionyň ýagdaýyny yzarlamak üçin dürli barlaglar we umumy lukmançylyk garalmalary bellenýär. Bu çäreler sagdyn göwreliligi üpjün etmek maksady bilen geçirilýär.
Goraglylyk we hassahana şertleri
Mundan başga-da öý şertlerinde arassaçylyk we howpsuzlyk düzgünlerini ýerine ýetirmek, aşgazan, et we beýleki önümleri dogry taýýarlamak we iýmitlenmegi kontrollap durmak maslahat berilýär. Bu ýagdaýlar göwreliligiň howpsuz geçmegini üpjün eder.
Dogry iýmitlenme
Ene-atalaryň we olaryň geljekki çagasynyň saglygy göwrelilik döwründe olaryň iýmitlenmesinden gönüden-göni baglydyr. Beloklar, ýaglar, uglevodlar, witaminler, minerallar, mikroelementler we biologiki taýdan işjeň maddalar ýaly iýmit maddalary içki agzalaryň we nerw ulgamynyň kadaly işleýşinde möhüm orun eýeleýär.
6-njy hepdä golaý göwrelilikde aşakdaky düzgünleri göz öňünde tutmak maslahat berilýär:
- Sagdyn iýmitlenmegiň ýörelgelerine eýeriň. Bu gyzardylan, tüteklan we duzly tagamlary azaltmagy, ýönekeý uglerodlaryň (meselem, çörek we şirin çörek önümleri) sarpyny çäklendirmäni we iýmitde süýüm (fiber) hem-de doýmandyrmadyk ýag kislotalarynyň mukdaryny artdyrmagy aňladýar.
- Fast‑fuddan gaça duruň. Ol köplenç köp mukdarda ýönekeý uglerodlary we doýmuş ýag kyslotalaryny öz içine alýar; aşa kabul edilende bu zatlar bedene ýaramaz täsir edip, semizlige we şekeriň ýokarlanmagyna getirip biler.
- Günde 5–6 gezek iýmitleniň. Şolardan 3 sanysyny esasy nahar hökmünde kabul ediň, galan 2–3 sanysy kiçi arakesme bolsun.
- Toksikoz alamatlaryny ýeňilleşdirmek üçin köpräk suw içiň. Adaty suw ýa-da şekersiz kompottar, morslar we täze basylan miwe şireleri amatly bolar.
- Günlik energiýa çykdajyyny takmynan 2000 kilokaloriýada saklamaga synanyşyň. Eger iki çaga garaşsaňyz, takmynan 2600 kkal gerek bolup biler.
- Iýmitiňizde süýüm mukdaryny artdyryň — köpräk gök we miwe, baklagiller we beýleki süýümlü azukalar iýiň.
- Allergetiki reaksiýa döredip biljek önümleri iýmitiňizden aýyryň ýa-da olardan saklygyň. Munuň hatarynda şokolad, kakaolu içgiler, bal, sitrus miweler we mantarlar bolup bilýär.
- Şekerli gazly içgilerden çetde duruň.
- Çay we kofe sarpyny azaltmagy oýlaň. Kofein beden suwuny azaldyp, toksikoz alamatlaryny aýawlamagy kynlaşdyryp biler. Mundan başga-da, kofeiniň içegiden kalsiýyň siňdirilmegini peseldip bilýändigi barada lukmanlar duýurýarlar; bu aýallarda osteoporoz howpuny we çaga ösüşinde kemçilik howpuny artdyryp biler.
Özüňiz we çaga üçin tagamly we peýdaly taýýarlamak
Folat (B9) — folik kislotasy hökmünde tanalýan witamin — göwreliligiň kadaly döredilmegine wajyp rol oýnaýar. Ol beýniň we beýleki möhüm dokularyň emele gelmegine ýardam edýär. Şeýle hem göwrelilik wagty aýallara ýeterlik mukdarda belok we doýmandyrmadyk ýag kyslotalary zerurdyr. Şonuň üçin iýmitiňiz diňe bir iýmitli däl, eýsem dürli-bölükli bolmaly.
Witaminler we minerallar
6-njy hepdä golaý göwrelilikde bedende intummyrylykly prosesler hereket edýär we bu döwürde aýal bedeniniň witaminlere, minerallara we dürli azukalara bolan zerurlygy artýar. Aşakdaky witaminler we minerallar göwrelilikde aýratyn ähmiýete eýe:
Witamin E (tokoferol)
Witamin E güýçli antioksidant bolup öýjükleri erkin radikallardan gorap, membranlaryň we metabolik prosesleriň dogry işlemegine kömek edýär. Munuň ýetmezçiligi, aýratynlykda ýokançlykda, düşüklige we ýangylaýyş ýagdaýlarynyň ýüze çykmagyna itergi berip bilýär. Tokoferol trombotik kynçylyklaryň döremeginiň öňüni almaga hem ýardam eder. Bu witamin rafinasirlenmedik ösümlik ýaglarynda, dänelerde, balyk we deňiz önümlerinde, täze gök önümler we bakja önümlerinde, mal jigerinde, şeýle hem süýt we süýt önümlerinde duş gelýär.
Witamin D (kalsiferol)
Witamin D kalsiý we fosfordyň kadaly çalşylmagyna goşant goşýar we sümük gurluşynyň dogry emele gelmegine kömek edýär. Onyň ýetmezçiligi osteoporoz howpuny artdyryp biler, şeýle hem gan basyşy we sindirim proseslerinde kynçylyklara sebäp bolup bilýär. Kalsiý süýt, süýt önümleri, ýaşyl gök önümler we käbir balyk görnüşlerinde bar. Witamin D esasan gün şöhlesiniň täsiri bilen deri tarapyndan sintezlenýär; şeýle hem ýagly balyk, ýumurtga sarysy we käbir fortifisirlenen önümlerden alynyp bilner.
Witamin C (askorbin kislotasy)
Witamin C güýçli antioksidant bolup, immun ulgamyň işine goldaw berýär we demiriň siňdirilmegine kömek edýär. Munuň ýetmezçiligi skorbut ýaly ýagdaýlara getirip biler we jelleriň, damarlaryň we deriniň düzgüni üçin zyýanly bolup biler. Witamin C sitrus miwelerde, bölejiklerde (berries), kiwi, bolgarsky burç, brokkoli, kartof we beýleki kök we gök önümlerde baý duş gelýär.
Witamin B9 (foliý kislotasy)
Folik kislotasy (B9) göwreliligiň ilkinji tapgyrlarynda öýjükleriň bölünmegine we neýral turba (beýniň we beýik ýaralarynyň) dogry emele gelmegine aýratyn ähmiýetli. Ýeterlikli folat ýetmezçiligi neýral turbanyň bozuklyklarynyň döremegine getirip biler. Folat goýy ýaşyl ýaprakly gök önümlerde, baklagillerde, mal jigerinde, ýumurtgada, sitrus miwelerde we käbir düýpli naharlarda bar; köplenç hevsi üçin görkezmeler esasynda goşmaça folik kislotasy kabul edilýär.
Ýod
Ýod maddalary alyş-çalyşyna gatnaşýar we aýal bedeninde hormonal proseslerde möhümdir; ol çagaň fiziki we akyl taýdan kadaly ösmegine goşant goşýar. Ýod ýetmezçiligi göwrelilikde nerw ulgamynyň bozuklyklaryna we çagaň intellektual ösüşiniň peselmegine getirip biler. Bu mikroelementi deňiz balygy, deňiz önümleri, ýodlanan duz we käbir süýt önümlerinde tapyp bolýar.
Demir
Demir hemoglobiniň düzüminde möhüm element bolup kislorody organizm boýunça daşamaga goşant goşýar. Demir ýetmezçiligi göwrelilikde demir ýetmezçilikli anemiýa döredip, ýürek we böwrek çäreleriniň köplenç ýadawlyk, bäşden öň dogulmak we çaga agyrynyň pes agramly bolmagyna getirip biler. Demir mal eti, jiger, baklagiller, ýaşyl gök önümler, düwme we käbir däne önümlerinde, şeýle hem süýt önümlerinde bolýar.
Kalsiý
Kalsiý süýşek we dişleriň esasy gurluş bölegi bolup, aýal bedeninde we çagaň ösmeginde käbir fiziologiki funksiyalara jogapkärdir. Kalsiý ýetmezçiligi aýal bedeninde sümük massasynyň azalmagyna we osteoporoz howpunyň artmagyna alyp bolar. Kalsiý süýt, süýt önümleri, gök gök önümler, balyk we käbir däne önümlerinde köp duş gelýär; bu maddalary dietä goşmak ýardam eder.
Fosfor
Fosfor sümük we diş gurluşynda hem-de öýjük energiýa çalşygynyň kadaly işlemegine gatnaşýan möhüm elementdir. Ol balyk, et, ýumurtga, süýt önümleri, baklagiller we dürli däne önümlerinde bar.
Möhümdir! Multiwitamin kompleksini diňe lukmanlaryň maslahatyna görä kabul etmeli.
Paýdaly maslahatlar
Göwrelilik döwründe enäniň we ösýän çagaň howpsuzlygy üçin adaty däl we potensiýal howply önümlerden gaçmak örän möhümdir. Mysal üçin mel, agaç kabygy, buz ýa-da iyneli agaçlaryň reçinasy ýaly zatlary ulanmak ýerliksizdir. Bu maddalarda toksinler bolup biler we olar enäniň hem-de çagaň saglygyna zyýan ýetirip biler. Munuň ýerine iýmit režimiňize täze miwe we gök önümler, ýongyçlar, az ýagly et we rafine edilmedik ösümlik ýaglaryny goşmagy maslahat berýäris.
Erkek üçin göwrelilik döwründe aýala goldaw bermek örän wajypdyr. Esasan birinji trimesterde ol uly stress we duýgy üýtgemelerine sezewar bolup biler. Dowamly ruhy goldaw we öý işlerinde kömek bu döwriň ýaramaz täsirlerini ep-esli azaltmaga kömek eder.
Geljek eneler üçin maşklar
Göwrelilik fiziki işjeňlige garşy görkezme däl. Aksine, lukmanlar munuň aýalyň saglygyny saklamaga we göwreliligiň kadaly geçmegine kömek edýändigini nygtaýarlar. Aşaňda 6-njy hepdede geljek eneler üçin fitnes boýunça birnäçe maslahat bar:
- Kontaktly sport görnüşlerinden gaça duruň, mysal üçin göreş we topar oýunlary. Şeýle-de, göwrelilere ekstremal sportlar, intensiw kardio-treňingler we agram göterýän maşklar maslahat berilmeýär.
- Bedeniň işjeňligini we onuň intensiwligini sport lukmany ýa-da ginekolog kesgitlemeli. Fitnes programmasy göwreliniň bedeniniň süňk-we myşsa ulgamy bilen nerw ulgamyny aşa agyrlaşdyrmaýan ýönekeý maşklary öz içine almaly.
- Her gün ýa-da bir gün aralyk bilen türgenleşiň. Türgenleşigiň dowamlylygy 30–40 minutdan geçmesin.
- Ýüklenmäň derejesi yzygiderli ýokarlanmaly däl, sebäbi göwrelilikde zenan organizminiň adaptasiýa ukyby azalýar. Fitnesiň esasy maksady ýürek-damar we dem alyş ulgamlarynyň iş alyp barmagyny saklamakdyr.
Göwrelilik döwründe ýüze çykýan oňaýsyzlyklar
- Sisitit. Bu kesel miýanyň (uşragyň) siňdiriň üstünden basyş edip, sidik haltasynyň gutulmagyna päsgelçilik döredýär we sidigiň durup galmagy bakterialaryň köpelmegine amatly şert döredýär. Netijede sidik haltasynyň slizistiki gatlagynda gyryşma we suwuklyk bozulmagy bolup biler. Belgileriniň arasynda ýygy sidik çykarmak, çykaranyň dowamynda yanma ýa-da agyry duýulmagy, aşaky göwürde agyry we umumy oňaýsyzlyk — hatda temperatura 38 °C çenli ýokarylaşmagy hem bar. Eger şeýle alamatlar ýüze çyksa, dymmazdan lukmana ýüz tutup, degişli antibiotik ýa-da beýleki howpsuz bejergileri almak maslahat berilýär.
- Dem alyş ýolunyň wirusly we bakteriýal ýokançlyklary. Göwrelilikde immunitetiň biraz peselmegi sebäpli dem alyş ýolundaky ýokançlyklar has ýeňil döreýär we organizmiň ýokançlyklara duýgurlygy artýar. Bu ýagdaýlar ýumurtga (fetal) üçin töwekgelçilik döredip biljekligi üçin, ýygy adam köp bolan ýerlerden gaça durmaga, el arassalygyny üpjün etmäge we umumy öňüni alyş düzgünlerine eýermäge üns aýyrmak möhümdir. Zerur ýagdaýa düşen halatynda lukman bilen maslahatlaşyp, howpsuz bejergiler we öňüni alyş çäreleri barada karar beriň.
- Içeger ulgamynyň bozulmagy — ýürek turşylygy (ýangyma) we gaty gatlyk (ýatyşmazlyk). Progesteronyň derejesiniň ýokarlanmagy içegäniň myşsalarynyň hereketini haýallaşdyrýar we sfinkterleriň tonusyna täsir edip, iýmitiň siňdirilmegi üýtgeýär. Ýangyma köp halatlarda döşüniň arkasynda ýangyma we diskomfort duýdurar, köplenç iýmitden soň güýçlenýär; gatlyk bolsa süýümli iýmitiň ýetmezçiligi we peristaltikanyň haýallaşmagy bilen baglanyşýar. Bu ýagdaýlaryň köpüsi ýörite çäreler bilen ýeňilleşdirilýär: kiçi we ýygy iýmitleri saýlamak, ýagly we gyzgyn tagamlary çäklendirmek, iýenden soň düz ýatmazlyk, köp suw içmek we ýagny süýümlere baý azyklar (miweler, gök önümler, çig bugdaý önümleri) iýmek. Şeýle-de, eger gerek bolsa lukman bilen maslahatlaşyp howpsuz antasidler ýa-da peristaltikany gowulandyrýan serişdeler bellenip bilner.
- Vaginal kandidoz (‘moloçnitsa’). Bu ýagdaý Candida mantarlarynyň köpelmegi bilen ýüze çykýar we ak, kesekli çykyşy, ýalpyldawuklyk, gyjyndy we ýanyňdyryş ýaly alamatlar bilen häsiýetlendirilýär. Vaginal kandidozy bejermek üçin iň gowusy ginekologa ýüz tutup, olyň belleýän ýerlikli garşy mantar serişdelerini ulanmakdyr; agyr ýa gaýtalanýan ýagdaýlarda lukman agyz arkaly derman hem belleýär. Önüni almak üçin pamukly içgeçik geýmek, berk geýimlerden gaça durmak we şahsy arassalygy saklamak peýdalydyr.
- Bel agyrmagy. Göwrelilik bilen birlikde progesteronyň derejesiniň ýokarlanmagy we bedeniniň merkeziniň üýtgemegi bel we bel bilen baglanyşykly böleklere goşmaça ýük salýar, şonuň üçin bel we belbada agyry ýüze çykyp biler. Adatça ýörite çylşyrymly bejergi talap edilmeýär, ýöne lukman maslahat berýän fiziki lukmançylyk (rehabilitasiýa maşklary), ýörite gimnastika, kömekçi bel belbogçalary we yzygiderli, howpsuz massaj seanslary kömek edip biler. Gijeki uk wagty başy biraz ýokary galdyrmak we howsuz hereketlerden gaça durmak hem rahatlyk getirýär. Eger agyry güýçli, kesiji ýa-da synýan häsiýetde bolsa, derrew lukmana ýüz tutuň; köp ýagdaýda lukmanlar doly fizioterapiýa we massajy maslahat berýärler.
Garaşýanlygyňyzyň 6-njy hepdesinde göbeňiz bilen özüňizi nähili duýýarsyňyz?
- Garaşlylygyň 6-njy hepdede göbeňiz adatça heniz göze ilmez. Göbekiňiz görünmese-de, bulanty, içiň şişmegi ýa-da kramplar ýaly alamatlary duýup bilersiňiz.
6-njy hepdede göbek üstünde ýatyp bilermi?
- Ilkinji hepdelerde göbek üstünde ýatmak adatça howpsuzdyr. 6-njy hepdede göbege çykma ýok bolsa, göbek üstünde ýatmak size amatly bolup biler. Emma garaşlylyk ilerledikçe bedendäki üýtgeşmeler göbek üstünde ýatmagy kynlaşdyryp biler.
6-njy hepdede düşük geçirip bilerinmi?
- Ilkinji trimester — ilkinji üç aý — düşük üçin iň uly töwekgelçilik döwri bolup durýar. Statistik maglumatlara görä, 6-njy hepdeden soň düşük ähtimallygy takmynan 10% töwereginde bolup biler.
Näme üçin 6-njy hepdede düşükler aşa ýaýran?
- 6-njy hepdede töwekgelçiligiň ýokarlanmagy esasan kromosomal näsazlyklar ýa-da embriýonyň dogry ýerleşip bilmezligi bilen baglydyr. Şeýle näsazlyklar embriýonyň kadaly ösmegine päsgel berip biler.
Näme üçin şol hepdede şeýle täsirler ýüze çykýar?
- Gormonlaryň üýtgemegi duýgularyň we reaksiýalaryň üýtgemegine, şeýle hem ys-howa duýgurlygynyň artmagyna sebäp bolup biler. Bu faktorlar durmuşyňyza täsir edip, käbir ýagdaýlarda töwekgelçiliklere goşant goşup biler.
CHECKLIST
- Men göwrelilik üçin geýimlere ýörite býujet goýdum. Şkafymy hem barlap çykdym, haýsy eşikleriň göwrelilik döwründe hem has uzak wagtlap geýlip bilinjekdigini anyklamak üçin.
- Men dogumyň çaklanylýan wagtyny hasapladym — bu soňky aýbaşyň ilkinji gününden hasaplanyp takmynan 40 hepde bolýar. Eger soňky aýbaşyň haçan başlanandygyny anyk bilmesem, lukman göwreliligiň möhletini kesgitlemek üçin ultrases barlagyny belläp biler.
- Men Kegel maşklaryny edýärin, pelvis myşsalarymy güýçlendirmek üçin. Özüme soňky günlerde köplenç sidik çykarylandan soň derrew birnäçe maşygyny etmeli diýdim (hiç haçan sidik çykarylýan wagtynda däl, diňe soň!) — we muny köplenç edýärin.
- Men göwrelilik üçin göbek goldawçy bandajyny sargadym. Bu jins geýimlerime has uzak wagtyň içinde laýyk bolmagyna kömek eder we ösýän göbegimi goldar.
- Eger öýümde pişik bar bolsa, men ýoldaşyma pişigiň sandygyny indi meniň arassalamajakdygymy aýtdym. Çaga dogulana çenli pişik sandygyny men arassalamaryn!
- Men dermanlyk gutuma nan efir ýagy we täze zencefili goşdum. Olar mide bulantysyna örän gowy kömek edýär.
- Men lukmanymyn nomerini telefonumda tiz jaň sanawyna goýdum — bir zat çalt soramak gerek bolsa, oňa jaň etmekden çekinjekok.
- Men lukmanymyn nomerini telefonuma tiz jaň hökmünde hem goşdum; zerur ýagdaýda olara jaň etmekden gorkmaýaryn.
