17 аптадагы кош бойлуулук календары
Салам, менин кымбаттуу келечектеги энем!
Бүгүн бизде 17‑жума, мен болжол менен 190 г салмактамын жана узундугу дээрлик 20 см — элестет, мен авокадого окшойм! 🥑 Жакында сен менин кыймылдарымды сезе баштайсың — мен сага бултузду тезирээк байкап калганыңды каалап аракет кылам!
Менин аркам менен моюнум бекемделди, эми мен башымды дээрлик тик кармай алам. «Кулпуч» позасы жок болуп баратат — мен түзүлүп жатам! Колдорум тапкыч болуп өсүүдө, манжаларым бүгүлүп турат, кулачкаларым көп учурда кысып турса да кээде мен колдорумду ачып, сенге манжадан кармай билүүнү машыктырып жатам 🤲
Тери астына май топтала баштады — башында ак, кийин күрөң. Бул күрөң май төрөлгөндөн кийин сырттагы сууктан коргоп, жылуулукту сактоого жардам берет, биз чогулганда. Ошондой эле тер бездерим пайда боло баштады — организмим ичтен чыккандагы жашоого активдүү даярданып жатат!
Мага тиштерим өсүп жатат, чыныгы тиштер! Сүт тиштерим дентинин менен капталууда, алардын астында туруктуу тиштердин зачатктары жашырылган — ошондуктан мен келечектеги жылмайууларга этиятча даярданып жатам 😀
Жүрөгүм өз алдынча иштей баштады — эми ал баш мээнин көрсөтмөсүн күтпөй өзү согулат. Ал ритм менен жана ишенимдүү түрдө согулуп, менин кичинекей канымды денемдин бардык бурчтарына айдап өтүп жатат ❤️
Өпкөм мөмө гүлчамбардай — бронхтар бөлүнүп, алардын учунда альвеолалар пайда боло баштады. Азырынча мен дем алуу көнүгүүлөрүн жасап жатам, бирок жакында сен мени жолукканда кыйкырып кубана турганымды угасың — ал, албетте, кубанычтан болот!
Ичтен мени кысып кармаганың үчүн рахмат. Мен сени азыртан эле абдан жакшы көрөм, кымбаттуу энем.
Сенин кичинекей наристең — кичинекей авокадо 🥑
Апамда эмне болуп жатат
Көпчүлүк кош бойлуу аялдар заара кылуусунун күчөгөндүгүн байкашат. Кээ бирлери үчүн бул түнкүсүн дааратканага тез-тез баруудан улам толук кандуу уктап калууга тоскоол болгон көйгөйгө айланат. Бул көрүнүштүн негизги себеби - жатындын чоңоюшу.
Жатын
Жатындын абалы кош бойлуулук тастыкталган учурдан тартып байкалып турат, бирок анын түз өлчөөлөрү бир аз кечирээк жүргүзүлөт. Кош бойлуулуктун 17-жумасында жатынды киндиктен 3,8–5 сантиметр төмөн аралыктан сезүүгө болот. Жатындын түбүнүн бийиктиги жамбаш сөөгүнөн жогору карай өлчөнөт жана азыр 17 см жакындоодо. 17-жумадан баштап жатын жогору карай көбүрөөк өсө баштайт, ошол эле учурда башка ички органдарды жылдырат. Бул келечек эненин жагымсыз жана оорутуу сезимдерин, заара кылуунун күчөшүн, кычкылтектин жетишсиздигин жана дем алуунун кыйындашын шартташы мүмкүн. Ошондой эле, уктоо үчүн эң ыңгайлуу позаны тандоо керек, анткени жатынга чоң басымдан улам курсак менен уктоого болбойт. Чалкалап уктоо да сунушталбайт, анткени бул абалда жатын көңдөй венаны кысып, балага кандын агымын тосуп коюшу мүмкүн.
Ич
Кош бойлуулуктун 17-жумасында ич, адатта, тегеректелген болуп калат жана айлана-чөйрөдөгүлөр муну байкай башташат. Бирок, эгер ичиңиз дагы деле анча байкалбаса, кабатыр болбоңуз. Балким, ал өтө төмөн жайгашкан жана жакында көрүнүп калат, же бала жатындын арткы дубалында жайгашкан. Бул учурда ичте маанилүү процесстер жүрүп жатат: наристе өсүп, жаңы көндүмдөргө ээ болот. Болжол менен 17-жумадан баштап аялдар наристенин кыймылдаганын сезе башташат. Кээде жатындын тез өсүшүнөн улам ичте бир аз оордук сезилиши мүмкүн. Бул мезгилден баштап ич дагы көбүрөөк чоңоюп, тырышуулардын алдын алуу үчүн атайын кремдерди колдоно баштаса болот.
Кээде мурундан кан агып же тиштин эти канашы мүмкүн. Бул кош бойлуулуктун 17-жумасына чейин кан айлануунун күчөшү жана майда кан тамырларга келген жүктүн бир кыйла көбөйүшү менен байланыштуу, бул алардын бузулушуна алып келиши мүмкүн.
Бөлүнүүлөр
Кээде келечек энелер ичтин ылдый жагында жана белдин оорушу менен коштолгон кандуу бөлүнүүлөрдү байкашы мүмкүн. Бул боюнан түшүп калуу коркунучун билдириши мүмкүн. Мындай учурда тез арада тез жардам чакыруу керек.
Кандуу бөлүнүүлөрдөн тышкары, боз, быштак сыяктуу, кандын изи бар, жашыл түстөгү, кесекчелер жана кан аралашкан бөлүнүүлөр байкалышы мүмкүн. Мындай бөлүнүүлөр оорунун бар экендигин көрсөтүшү мүмкүн. Мындай белгилер пайда болгон учурда врачка кайрылуу керек.
Күрөң же ачык кызгылт түстөгү бөлүнүүлөр боюнан өзүнөн-өзү үзүлүп кетүү коркунучун билдириши мүмкүн. Алардын пайда болуу себебин жана тийиштүү дарылоону тек гана врач аныктай алат. Бирок, бул мөөнөттө толугу менен коопсуз бөлүнүүлөр да болушу мүмкүн – жыты жок тунук же ак түстөгүлөр.
Оорулар
Кош бойлуулуктун 17-жумасындагы оору көбүнчө жатындын байламталарынын созулушунан улам пайда болот. Бул сезимдер этек кирге окшош болуп, ичтин ылдый жагында жайгашышы мүмкүн. Оорунун мүнөзү ар кандай болушу мүмкүн: кээде жанчып ооруса, кээде кыймылдаганда, бурулганда же позаны өзгөрткөндө курч оору пайда болот. Ыңгайсыздыкты азайтуу үчүн, шашылыш кыймылдардан алыс болуңуз, жай кыймылдаңыз жана оору күчөгөндө, булчуңдарга эс алууга уруксат берип, эс алыңыз. Жатындын чоңоюшун эске алганда, белдин, куймулчактын же арканын оорушу да мүмкүн. Орточо физикалык көнүгүүлөр, такасы жок ыңгайлуу бут кийим кийүү жана отуруп иштөөдө үзгүлтүксүз тыныгуулар ооруну басаңдатууга жардам берет. Эгерде сийүү учурунда күйүү жана оору сезсеңиз, бул заара-жыныс системасынын сезгенүүсүнүн белгиси болушу мүмкүн жана бул учурда врачка кайрылуу зарыл.
Көкүрөктөгү веналар
Кээ бир кош бойлуу аялдар көкүрөктөрүндө веналардын торчосу пайда болгонун байкашат. Кабатыр болбоңуз, бул толугу менен нормалдуу жана эмчек эмизүү аяктагандан кийин кетет. Эмчектердин айланасында кичинекей «безеткилер» да пайда болушу мүмкүн – бул да табигый кубулуш.
Көптөгөн келечек энелер өздөрүн бир аз шалдырап, мурункудай жарашыктуу кыймылдай албай калышканын байкашат. Бул салмактын жана ичтин чоңоюшуна байланыштуу борбордун өзгөрүшүнөн улам болот.
Кээ бир кош бойлуу аялдар мезгил-мезгили менен буттун балтыр булчуңдарында карышууну сезишет. Бул тууралуу кош бойлуулукту көзөмөлдөгөн врачка билдирүү керек, анткени бул микроэлементтердин жетишсиздигин же массажга муктаждыкты көрсөтүшү мүмкүн.
Эгиздердин өнүгүүсү
Кош бойлуулуктун 15-жумасынан баштап, келечек эненин ичи байкаларлык чоңоё баштайт. 17-жумага чейин ал ошол эле мөөнөттө бир бала күткөн аялдын ичинен чоңураак болушу мүмкүн. Бул учурда ымыркайлардын угуу органы толугу менен калыптанган. Кулак калканы, ортоңку жана ички кулак өз функцияларын аткарат: үндү кабыл алат, өткөрөт жана мээ кабыл алган нерв импульсуна айландырат. Эми ымыркайлар уга башташат. Ошондуктан, эгиздерди күтүп жаткан ата-энелер үчүн ымыркайлары менен сүйлөшүп гана тим болбостон, алар менен бирге музыка угуу, ошондой эле катуу уруш-талаштардан алыс болуу маанилүү.
Медициналык кароо
Дарыгерлер
- Кош бойлуу аялдын кандайдыр бир даттануулары пайда болгон учурда акушер-гинекологдун консультациясы талап кылынат.
Анализдер
- Экинчи триместрдеги скрининг, ошондой эле үчтүк тест катары белгилүү болгон тест милдеттүү болуп саналат. Ал түйүлдүктү текшерүү жана кош бойлуулуктун токтоп калышына көп учурда себеп болгон хромосомалык бузулууларды камтыган патологияларды өз убагында аныктоо үчүн зарыл.
- Үчтүк тест түйүлдүктүн өнүгүү кемтигин аныктоого багытталган. Анализ үчүн венадан кан алынып, ХГЧ, альфа-фетопротеин (АФП) жана эркин эстриол (Э3) деңгээли аныкталат. Натыйжалар комплекстүү бааланып, баланын өнүгүүсүндө аномалиялардын пайда болуу коркунучун так аныктоого мүмкүндүк берет. Натыйжа конкреттүү сан түрүндө берилет, ал патологиялардын өнүгүү коркунучун баалоого мүмкүндүк берет. Бул көрсөткүч кош бойлуу аялдын жашына жана салмагына, физикалык ден соолугуна, анализдин жыйынтыктарына, ошондой эле мурунку кош бойлуулуктардын, төрөттөрдүн, бойдон алдыруулардын жана түшүүлөрдүн санына жараша болот. Анализ 16-дан 20-жумага чейин жүргүзүлөт. Эгерде анализ 16-жумада жасалбаса, аны азыр тапшырса болот.
Медициналык кароолор
- Кош бойлуулуктун 17-жумасында ата-энелер баланын жынысын биле алышат, эгерде ымыркай УЗИ учурунда туура жагына бурулса. Бирок, бул учурдагы УЗИнин негизги максаты – түйүлдүктүн жалпы абалын жана ички органдарын баалоо, анын мүнөздөмөлөрү белгиленген мөөнөткө туура келеби, ошондой эле ымыркайдын кыймыл-аракетин текшерүү. Дарыгер ошондой эле амниотикалык суюктуктун көлөмүн, жатындын миометриясынын абалын жана патологиялардын жоктугун текшерет. Кош бойлуулуктун кадимки жүрүшүндө 17-жумалык УЗИ адатта дайындалбастыгын белгилей кетүү маанилүү.
Кыйынчылыктарды көтөрүү
Кош бойлуулуктун 17-жумасында аял үчүн да, бала үчүн да ар кандай кыйынчылыктар жаралышы мүмкүн.
TORCH инфекциялары
TORCH инфекцияларына кызамык, токсоплазмоз, цитомегаловирус, герпес жана түйүлдүктүн нормалдуу өнүгүшүн бузушу мүмкүн болгон башка инфекциялык патологиялар кирет. Бул инфекциялар кош бойлуулук учурунда биринчи жолу жукканда же ушул мезгилде өнөкөт оорулар күчөгөндө өзгөчө коркунучтуу. Эгерде аялда курч TORCH инфекциясы аныкталса, түйүлдүктүн түшүп калышын же тубаса кемтигин алдын алуу үчүн кош бойлуулукту токтотуу сунушталышы мүмкүн. Өнөкөт инфекциялары бар аялдарга кош бойлуулукту пландаштыруу этабында өз убагында эмдөөлөрдү камтыган профилактика сунушталат.
Кош бойлуулуктун токтоп калышы
Кош бойлуулуктун токтоп калышы курч инфекциялык оорулардан же хромосомалык аномалиялардан улам келип чыгышы мүмкүн. Бул абал жагымсыз факторлордун таасири астында түйүлдүктүн өнүгүүсүнүн токтоп калышы менен мүнөздөлөт. Адис кош бойлуулуктун токтоп калышын аныктай алат, эгерде жатындын көлөмү гестация мөөнөтүнө туура келбесе. УЗИ жана жүрөк согуусун угуу түйүлдүктүн жүрөк согуусунун жоктугун аныктоого жардам берет. Аял жамбаш аймагында ооруп, кындын ичинен кан кеткенине даттанышы мүмкүн.
Түйүлдүктүн өлүмү жана түйүлдүктүн түшүшү
Түйүлдүктүн өлүмү жана андан кийинки түйүлдүктүн түшүшү ар кандай себептерден, анын ичинде инфекциялык оорулардан жана генетикалык аномалиялардан улам келип чыгышы мүмкүн. Бул абал аялдагы кыйынчылыктарды алдын алуу үчүн тез медициналык кийлигишүүнү талап кылат.
Кош бойлуулуктун 17-жумасында түйүлдүктүн түшүп калышы сейрек кездешет. Негизги себептерге жатындын тонусунун жогорулашы, аялдын курч дем алуу жана жүрөк жетишсиздиги, ошондой эле курсактын жаракаттары кирет. Кош бойлуу аял жамбаш жана бел аймагында катуу тартма ооруну сезип, аны коштоп көп кан кетүүсү мүмкүн. Бул симптомдор пайда болгон учурда дароо тез жардам чакыруу зарыл, анткени өз алдынча дарыланууга жол берилбейт.
Плацентанын бөлүнүшү
Плацентанын ажырашы курсактагы катуу оору менен билинет, ал белдин ылдый жагына тарайт. Аялдын жатынынан кан кетүүсү пайда болот, ал кындын ичинен кандын бөлүнүп чыгышы менен мүнөздөлөт. Бул абал тез жардамды талап кылат жана тез арада дарылоо жүргүзүү үчүн ооруканага жаткыруу керек.
Цистит жана заара-жыныс системасынын башка инфекциялары
Цистит жана заара-жыныс системасынын башка инфекциялары бөйрөктүн чөйчөк-лооку системасынан зааранын агымынын бузулушунан улам өнүгөт, бул бактериялардын көбөйүшү үчүн жагымдуу шарттарды түзөт. Аялдын заара ушатуусу тез-тез болуп, белдин ылдый жагында же жамбаш сөөгүнүн аймагында оору сезилиши, ошондой эле дене табынын көтөрүлүшү жана жалпы алсыздык сыяктуу интоксикация белгилери байкалышы мүмкүн. Дарылоо дарыгердин көрсөтмөсү боюнча антибактериалдык каражаттарды кабыл алууну камтыйт.
Нормадан мүмкүн болгон четтөөлөр:
- Цистит
- Пиелонефрит
- Плацентанын жайгашуусу (толук, жарым-жартылай, төмөн жайгашуу)
Эмне кылса болот жана эмне кылганга болбойт
Кош бойлуулук учурунда аялдардан жашоо образына жана тамактанууга карата айрым сунуштарды сактоо талап кылынат. Бул гестациянын 17-жумасындагы кыйынчылыктарды алдын алууга жана келечек эненин абалын жакшыртууга жардам берет.
Келечек эне эмне кылса болот:
- Көнүгүүлөрдү үзгүлтүксүз жасаңыз, бирок оор физикалык жүктөмдөрдү кошпоңуз. Кээ бир тренажердук залдарда уюштурулган кош бойлуу аялдар үчүн атайын топторго катышуу ыңгайлуу.
- Кош бойлуу аялдар менен иштеген адистерден массаж алуу.
- Кечинде парктарда жана аллеяларда сейилдөө. Мындай сейилдөөлөр жалпы абалды жакшыртып, иммунитетти жогорулатат.
- Жаңы жашылчаларды, жемиштерди, мөмөлөрдү жана жаңгактарды жегиле. Алар витаминдерге, микроэлементтерге жана биологиялык активдүү заттарга бай, бул ден соолукту чыңдоого жана ички органдардын ооруларын алдын алууга жардам берет.
- Суткасына кеминде 8 саат уктаңыз. Ыңгайлуу шартта сапаттуу уйку кош бойлуу аялдын организмине жакшы таасир этет.
- Жамбаш түбүнүн булчуңдарын чыңдоочу көнүгүүлөрдү жасаңыз, мисалы, Кегель комплекси.
- Эгерде каршы көрсөтмөлөр жок болсо, жыныстык катнашта болуңуз. Бул позитивдүү эмоцияларга жана өнөктөш менен мамиленин жакшырышына өбөлгө түзөт.
Келечек эне эмне кылганга болбойт:
- Тамеки чегүүдөн, алкоголдук ичимдиктерди жана баңгизаттарды колдонуудан алыс болуңуз. Бул зыяндуу адаттар баланын өнүгүү кемтигине жана кош бойлуулуктун башка кыйынчылыктарына себеп болушу мүмкүн.
- Рентгендик изилдөөлөргө, мисалы, өпкөнүн флюорографиясы же ич көңдөйүнүн компьютердик томографиясы сыяктуу текшерүүлөргө дуушар болбоңуз.
- Дарыгердин кеңешисиз дары-дармек каражаттарын колдонбоңуз. Көптөгөн дары-дармектер кош бойлуулук учурунда каршы көрсөтүлөт.
- Чалкаңыздан же жатыныздан жатуудан алыс болуңуз. Бул абалдар жатындын кан айлануусун начарлатып, түйүлдүктүн гипоксиясына алып келиши мүмкүн.
- Татуировка салондоруна барбаңыз жана туруктуу макияж жасабаңыз. Бул процедуралар учурунда В гепатити же ВИЧ сыяктуу инфекциялык ооруларды жуктуруу коркунучу бар.
- Оор спорт түрлөрү, оор нерселерди көтөрүү жана узакка чуркоодон алыс болуңуз.
- Үй жаныбарлары, айрыкча мышыктар менен байланышты чектеңиз, алар токсоплазмоздун алып жүрүүчүлөрү болушу мүмкүн.
- Дарыгердин кеңешисиз диета кармабаңыз же ачка болбоңуз. Медициналык көрсөтмөлөр болгон учурда гана дарыгер тамактанууга чектөөлөрдү сунуштай алат.
- Акушер-гинекологдун кеңешисиз биологиялык активдүү кошумчаларды (БАД) кабыл албаңыз. Алар түйүлдүктүн өнүгүшүнө таасир этип, кош бойлуулуктун кыйынчылыктарын жаратышы мүмкүн.
Туура тамактануу
Кош бойлуу учурунда толук жана пайдалуу тамактанууга көңүл буруу абдан маанилүү.
- Белоктуу азыктарга өзгөчө көңүл буруңуз, бирок углеводдорду жана пайдалуу майларды да унутпаңыз.
- Жашылча-жемиштер кош бойлуу аялдын күнүмдүк рационунун ажырагыс бөлүгү болушу керек.
- Тамакты жумшак ыкмалар менен бышырыңыз, мисалы, бууга бышыруу. Бардык азыктар жаңы жана табигый болушу керек.
- Ачуу, кычкыл, ышталган, куурулган жана туздалган тамактардан, ошондой эле газдалган суусундуктардан жана кофеден баш тартыңыз.
- Тамакты аз-аздан, бирок тез-тез ичип туруңуз. Идеалында, күнүнө 5-6 жолу тамактанууга өтүңүз: эртең мененки тамак, түшкү тамак, кечки тамак жана бир нече жеңил тамактар.
- Ачка болбоңуз: наристеңиз өсүп жатат жана жетиштүү азык заттарга муктаж.
- Күйүк пайда болгондо, ботко жана шорпо жеген жакшы.
- Күнүнө 1,5-2 литрге чейин суюктук ичиңиз. Кофеден, кара чайдан, газдалган суусундуктардан жана цитрус ширелеринен алыс болуңуз, анткени алар заара чыгаруучу жолдорду дүүлүктүрүп, тез-тез заара кылууга себеп болушу мүмкүн. Газдалбаган минералдык суу, мөмө ширелери жана компотторго артыкчылык бериңиз.
Кош бойлуулуктун 17-жумасында рационуңузга пайдалуу май кислоталарын кошуу маанилүү. Алар теринин, чачтын жана тырмактын абалын жакшыртып гана тим болбостон, төрөттөн кийин сүт чыгарууну стимулдаштырууга да жардам берет. Омега-3 кислоталары наристеңиздин туура өсүп-өнүгүшүндө да негизги ролду ойнойт. Бул баалуу элементтерди балыктан, авокадодон жана жаңгактардан тапса болот.
Витаминдерге жана микроэлементтерге болгон муктаждык
Кош бойлуулуктун 17-жумасында аялдын организмине жана өнүгүп жаткан түйүлдүккө тамак-аш аркылуу алынган жетиштүү өлчөмдөгү витаминдер жана минералдык заттар керек. Тамактануунун тең салмактуу гана эмес, ар түрдүү болушу да маанилүү. Зарыл болгон витаминдерге жана микроэлементтерге болгон муктаждыкты аныктоо үчүн дарыгер же диетолог жардам бере алат.
Кош бойлуулар үчүн эң башкы витаминдер
Витамин Е (токоферол)
Витамин Е организмдеги негизги антиоксидант болуп саналат. Ал клеткалардын кычкылтек жана азык заттар менен каныккандыгын шарттайт, ошондой эле аларды зыяндан коргойт. Токоферол сезгенүү процесстерин азайтып, кандын уюшун алдын алат. Гинекологдордун айтымында, кош бойлуу учурунда витамин Енин жетиштүү өлчөмдө алынышы боюнан түшүп калуу коркунучун азайтат. Бул витаминди өсүмдүк майларынан, дан азыктарынан, кебектен, жаңгактардан, буурчактан, шпинаттан, жумурткадан, сүт жана башка азыктардан тапса болот.
Витамин А (ретинол)
Витамин А клеткалар менен ткандардын нормалдуу зат алмашуусу үчүн зарыл. Ал плацентанын жана түйүлдүктүн скелет системасынын калыптанышында маанилүү роль ойнойт. Витамин А майда, каймакта, кычкыл сүт азыктарында, уйдун боорунда, жумуртканын сарысында, жашылчаларда жана чөптөрдө кездешет.
В тобундагы витаминдер
В топтогу В витаминдери кош бойлуулуктун нормалдуу өтүшүн камсыз кылып, баланын ички органдарынын жана нерв системасынын калыптанышына өбөлгө түзөт. Бул витаминдердин жетишсиздиги кош бойлуу аялдын жалпы алсыздыгына жана тез-тез жугуштуу ооруларга алып келиши мүмкүн.
В1 витамини (тиамин)
В1 витамини кош бойлуулук мезгилинде кан басымын нормалдуу деңгээлде кармап, жөнгө салууга катышат.
В2 витамини (рибофлавин)
В2 витамини боордун нормалдуу иштеши үчүн зарыл, боор клеткаларынын бузулушуна жана функциялык бузулууларына жол бербейт.
В3 витамини (никотин кислотасы)
Бул витамин май алмашууну жөнгө салууда чоң мааниге ээ, кандагы холестериндин жана липопротеиддердин деңгээлине таасир этет. Мунун аркасында ал атеросклероздун өнүгүшүн алдын алууга жардам берет.
В5 витамини (пантотен кислотасы)
В5 витамини кош бойлуу аял үчүн да, өнүгүп жаткан бала үчүн да эндокриндик системанын маанилүү жөнгө салуучусу болуп саналат. Ал өзгөчө калкан безинин жана бөйрөк үстүндөгү бездердин иштеши үчүн маанилүү, алар тироксин жана минералокортикоиддер сыяктуу гормондорду бөлүп чыгарат. Бул гормондор түйүлдүктүн мээсинин жана ички органдарынын өнүгүшүндө негизги ролду ойнойт.
В6 витамини (пиридоксин)
В6 витамини баланын борбордук нерв системасынын туура калыптанышы үчүн зарыл.
В7 витамини (биотин)
Бул витамин кош бойлуу аялдын терисинин, тырмактарынын жана чачтарынын нормалдуу абалын камсыз кылат.
В12 витамини (цианокобаламин)
В12 витамини фолий кислотасын сиңирүү процессине катышат, бул кош бойлуулук мезгилинде өтө зарыл. Бул витаминдин жетишсиздиги баланын өнүгүүсүндөгү кемчиликтерге алып келиши мүмкүн. В тобундагы витаминдер дан азыктарында, майдаланбаган ун азыктарында, ачыткыда, жаңгактарда, жашылчаларда (кызылча, картошка, помидор ж.б.), жумурткада, балыкта, деңиз азыктарында, жемиштерде жана мөмөлөрдө көп өлчөмдө кездешет.
В9 витамини (фолий кислотасы)
Фолий кислотасы – кош бойлуулук учурундагы эң маанилүү витамин. Ал мээнин жана жүлүндин, кан пайда кылуу системасынын калыптануусуна көмөктөшөт жана плацентанын жетилишинде негизги ролду ойнойт. Бул витаминди уйдун боорунан, тресканын боорунан, петрушкадан, шпинаттан, жалбырактуу салаттан, капустадан, спаржадан, жаңгактардан, сырдан, быштактан, ачыткыдан жана ар кандай өсүмдүктөрдүн уруктарынан тапса болот.
К витамини – майда жана сууда эрүүчү витаминдердин тобу
К витамини белоктун пайда болушуна жана гемостаз системасынын ишин нормалдаштырууга катышат. Анын жетишсиздиги кальцийдин алмашуусун бузушу мүмкүн, анткени ал кальций менен кальциферолдун өз ара аракеттенүүсүн жөнгө салат. Бул витамин кош бойлуулук мезгилинде өзгөчө маанилүү. Ал шпинатта, пиязда, жашыл чайда, капустада, кебектүү нанда, сүттө, жумурткада жана сояда кездешет.
D витамини (кальциферол)
D витамини кальций менен фосфордун сиңирүүсүн жөнгө салат, ошондой эле сөөк ткандарынын жана тиштердин пайда болушуна көмөктөшөт. Ал рахиттин өнүгүшүн алдын алат жана иммундук системанын ишин стимулдайт. D витамини жаныбарлардан алынган азыктарда: балык майында, тресканын боорунда, башка балыктарда жана жаныбарларда, жумурткада, сүттө жана сүт азыктарында көп өлчөмдө кездешет.
Кош бойлуу аялдар үчүн негизги микроэлементтер
Йод
Йод – баланын калкан безинин өнүгүшү үчүн маанилүү микроэлемент. Анын жетишсиздиги боюнан түшүп калуу жана мээнин өнүгүүсүндөгү кемчиликтердин коркунучун жогорулатышы мүмкүн. Кош бойлуу аялдар йодду балыктан, тресканын боорунан, йоддолгон туздан жана деңиз капустасынан ала алышат.
Селен
Селен баланын сөөк-булчуң системасынын калыптанышында негизги ролду ойнойт. Селендин жетишсиздиги сөөк жана булчуңдардын өнүгүүсүндөгү кемчиликтерге, ошондой эле жаңы төрөлгөн ымыркайдын калкан безинин жана жыныс органдарынын аномалияларына алып келиши мүмкүн. Селен - бул Е витаминине теңдеш активдүүлүгү бар күчтүү антиоксидант, ал баланын клеткаларын жана ткандарын зыяндан коргоого жардам берет. Селен балыкта, эт азыктарында жана жаңгактарда кездешет.
Темир
Темир гемоглобиндин нормалдуу деңгээлин сактоо үчүн зарыл. Анын жетишсиздиги аз кандуулукка алып келиши мүмкүн, бул түйүлдүктүн гипоксиясына жана анын өнүгүүсүнө терс таасирин тийгизет. Темир плацентанын калыптанышына да катышат, ал эми анын жетишсиздиги мөөнөтүнөн мурда төрөткө себеп болушу мүмкүн. Темир уйдун боорунда, этте жана бөйрөктө, балыкта жана деңиз азыктарында, буурчак өсүмдүктөрүндө, гречкада, геркулесте, помидордо, черешняда, өрүктө, черникиде, алмада жана башка азыктарда кездешет.
Жез
Жез - кан пайда болуу жана зат алмашуу процесстеринде негизги ролду ойногон маанилүү микроэлемент. Жезди күнүмдүк керектөө темирге тең болушу керек. Балада жездин жетишсиздиги бириктиргич ткань жана кан тамырлардын калыптанышында көйгөйлөргө алып келиши, ошондой эле ички органдардын аномалияларынын рискин жогорулатышы мүмкүн. Креветка, кальмар жана устрица сыяктуу деңиз азыктары жезге бай. Ошондой эле бул минерал жаңгактарда, петрушкада, кара бүлдүркөндө жана ананаста да көп өлчөмдө кездешет.
Цинк
Цинк зат алмашууга, гормондордун, нуклеин кислоталарынын жана белоктордун пайда болушуна катышат. Балада цинктун жетишсиздиги нерв жана кан-тамыр системаларынын, ошондой эле скелет-булчуң аппаратынын өнүгүүсүн бузушу мүмкүн. Кош бойлуу аялдын организмине цинктун жетиштүү көлөмдө келиши түйүлдүктүн ашыкча бышуусун алдын алууга жардам берет. Цинкти эттен, балыктан, жумуртканын сарысынан, деңиз азыктарынан, сырдан, буурчак өсүмдүктөрүнөн, жаңгактардан жана шпинаттан алууга болот.
Магний
Магний нуклеин кислоталарын (ДНК жана РНК) зыяндан коргойт, мутацияларды алдын алат. Бул минерал жүрөк, кан тамырлар жана эндокриндик системанын органдарынын нормалдуу иштеши үчүн зарыл. Жетиштүү өлчөмдө магний алган аялдар стресске жана депрессияга азыраак кабылышат. Магний ар кандай азык-түлүктөрдө кездешет: жаңгактарда, өсүмдүк уруктарында, кебектүү нанда, буурчак өсүмдүктөрүндө, дан азыктарында, дарбызда, мөмөлөрдө, кургатылган жемиштерде, жашылчаларда жана башкаларда.
Кальций
Кальций сөөктөрдүн калыптанышында жана бекемделишинде, ошондой эле нерв жана кан-тамыр системаларынын саламаттыгын сактоодо негизги ролду ойнойт. Кош бойлуу аялдарда кальцийдин жетишсиздиги остеопорозго, кан айланууда көйгөйлөргө, тиштин чиришине, аз кандуулукка жана кан басымынын төмөндөшүнө алып келиши мүмкүн. Кальцийге бай азыктар - жумуртка, балык, капуста, сарымсак, сельдерей, бүт дан унунан жасалган макарон жана нан азыктары, укроп жана башка өсүмдүктөр.
Маанилүү! Мультивитаминдүү комплексти акушер-гинекологуңуздун сунушу менен гана тандаңыз.
Пайдалы кеңештер
Эгерде сиз жыш заара чыгарып жатсаңыз, күндүн биринчи жарымында суунун көпчүлүгүн ичүүгө аракет кылыңыз, ал эми уктоого бир нече саат калганда сууну азайтыңыз.
Эгер де заара чыгарууда күйүү же катуу жогорку сезим пайда болуп, төмөнкү курсакта же белдин аймагында оору жана дене табы көтөрүлүп кетсе, дароо дарыгерге кайрылыңыз. Бул белгилер циститке же пиелонефритке ишарат кылышы мүмкүн.
Эгерде мурундан кан агыча башталса, паникалабаңыз. Башыңызды алдыга ийип, мурдунун көпүрөсүнө муз же муздатылган нерсени бир нече мүнөт коюп туруңуз. Эгер кан токтобосо, дарыгерге кайрылыңыз.
Эгер деснаңыз оңой канап калса, жумшак щеткасы бар тиш щеткасын колдонуңуз жана ооздун шырышты козгоп коюшу мүмкүн болгон ачуу, туздуу жана маринаддалган тамак-аштан алыс болуңуз. Эгер кан агуу уланса, стоматологго кайрылыңыз.
Тайгак эмес табаны жана өкчөсү 3–4 смдан жогору болбогон ыңгайлуу бут кийим тандаңыз — бул жаракаттарды алдын алууга жардам берет.
Эгер балтырыңыз кысылып калса, буттун манжаларын өзүңө карай сунуп тартыңыз, андан кийинки чыңалууну бошотуп бир аз күчүрөөк кайталаңыз. Булчуң бошонгондон кийин балтырды буттан тизеге карай жумшак кыймылдар менен массаж кылыңыз. Кровоайланууну калыбына келтирүү үчүн бөлмөдө бир нече мүнөт басып жүрүңүз, анан ыңгайлуу абал табыңыз. Эгер булчуңдардын кысылышы көп кайталанса, дарыгерге кайрылыңыз.
Бала күтүп жаткан апалар үчүн көнүгүүлөр
Экинчи триместарда физикалык активдүүлүк атайын чектөөлөр же баланын кооптуулугу жок болсо, кош бойлуу аялдар үчүн пайдалуу болушу мүмкүн. Алгач дарыгериңиз менен макулдашыңыз жана абалыңызды тренерге кабарлап коюңуз — алар машыгуу программасын сизге коопсуз жана ылайыктуу кылып түзүп беришет.
Карын дубалындагы булчуңдарды активдештирген көнүгүүлөрдөн оолак болуңуз, анткени алар кош бойлуктун өз алдынча токтошуна себеп болушу мүмкүн. Ошондой эле аркасы менен жатып жасалган көнүгүүлөр сунушталбайт — алар жамбаштагы органдарга басымды күчөтүшү мүмкүн.
Жөө сейилдөөлөр (айрыкча таза абада — күнүнө кеминде 45 мүнөт), сүзүү жана кош бойлуулар үчүн атайын уюштурулган топтордо машыгуу сунушталат.
Жүктүүлүктөгү жеңил оору-сыркоолор
Жүктүүлүк учурунда аял ар кандай начарлыктарга туш болушу мүмкүн — эндокриндик система менен байланышкан көйгөйлөрдөн баштап кайталанып туруучу инфекцияларга чейин.
Вирустук жана бактериялык дем алуу жолдорунун жугуштуу оорулары
Бул оорулар көбүнчө иммунитеттин алсырашынын натыйжасында пайда болуп, дем алуу органдарына таасир этип, жөтөл, мурун агуу, тамак ооруу сыяктуу белгилер менен коштолот. Жүктүү кезде инфекцияларды өз алдынча дарылоого аракет кылуу туура эмес. Аял дароо медициналык жардамга кайрылып, дарыгер зарыл изилдөөлөрдү жасап, энеге да, жүрүп жаткан балага да коопсуз болгон жеке терапияны дайындап берет.
Кандидоз (жыныс органдарындагы кандидалык инфекция)
Кандидоз — бул жыныс органдарындагы грибоктук инфекция болуп, адатта каймактай ак бөлүнүү, кычышуу жана күйгөндөй сезим менен кечет. Ал гормоналдык өзгөрүүлөргө жана иммунитеттин убактылуу төмөндөшүнө байланыштуу пайда болот. Дарыгердин белгилеген дарылоо ыкмасы жүктүү үчүн коопсуз жана балага зыян келтирбейт. Өзүн-өзү дарылоого аракет кылуу кандидозду созулуп же курч абалга алып келип, аялдын саламаттыгына терс таасир этиши мүмкүн.
Цистит (заара көпүрөсүнүн инфекциясы)
Бул — заара көпүрөсүнүн шырыштыгын сездирген сезгичтик, адатта заарканда оору, сыздоо же күйгөндөй сезим менен коштолот. Цистит түздөн-түз баланын өсүшүнө таасир этпесе да, дарыланбаганда бактериялар жогору жакка жугуп, бөйрөккө илдет (пиелонефрит) алып келиши мүмкүн. Дарылоодо дарыгер коопсуз антибиотиктерди жана башка керектүү чараларды тандайт.
Жүктүүлүктөгү бел/арка оору
Жүктүүлүк учурунда бел жана арка оору көбүнчө салмактын өзгөрүшүнөн, булчуңдарга жана омурткага түшкөн кошумча жүктөн же кескин кыймылдардан улам пайда болот. Көп учурда ал кечки сааттарда күчөп, күн бою активдүүлүктүн жыйынтыгы болуп көрүнөт. Ооруну жеңилдетүү үчүн дарыгер сунуштаган жеңил көнүгүүлөр, туура дене позасын кармоо, физиотерапия жана зарыл учурда атайын массаж пайдасын берет; бардык ыкмаларды колдонууда адис менен кеңешүү маанилүү.
Кабзылык жана диарея
Кабзылык жана диарея матканын ичегиге басым түштө же гормоналдык жана тамактануудагы өзгөрүүлөрдөн улам өнүп калышы мүмкүн. Бул шишиктер адатта убактылуу мүнөздө болуп, ыңгайсыздык гана жаратышы ыктымал. Мындай абалдарда дарыгерге көрүнүп, анын сунуштарын карманыңыз. Көбүнчө атайын дарылоону талап кылбайт — диетаны оңдоо, сууну көбөйтүү, талшыкка бай азыктарды кошуу жана зарыл болгондо табигый кошумчалар (БАДдар) жардам берет.
Төмөнкү мүчөлөрдүн веналарынын кеңейиши (варикоз)
Жүктүү кезде кандын көлөмү көбөйүп, бул жүрөк-кан тамыр системасына, айрыкча веналарга кошумча жүк салат. 17‑жума жана андан кийин буттун терисинде тамырдык «жылдызчалар» же кеңейген веналар пайда болушу мүмкүн. Мындай көйгөйлөрдү флеболог — тамыр адиси карайт. Көп учурда оорунун алды алынышы туура тандалган компрессиялык чулкалар (компрессиялык кийим) кийүү менен камсыздалып, прогрессиясы жайлатылат же токтотулат.
Жүктүүлүктүн 17‑аптасында секс кылуу коопсузбу?
- Жүктүүлүктүн 17‑аптасында секс кылуу, эгер тобокелчилик төмөн болсо жана этияттык менен — балага зыян келтирбей жүргүзүлсө — адатта коопсуз болуп эсептелет. Бирок эрте төрөт коркунучу бар аялдар же плацента превиа (плацентанын төмөн жайгашышы) сыяктуу жүктүүлүк учурундагы кан агуу коркунучу барлар муну кылуудан алысташы керек.
Эгер 17‑аптада балаңыз кыймыл көрсөтпөсө, тынчсыздануу керекпи?
- Эгер бул сиздин биринчи жолу кош бойлуугуңуз болсо, бала кыймылдарын дароо тааныбай калышыңыз мүмкүн. Мындан сырткары, эгер плацента матканын алды дубалына тиркелип турса, ал балаңыздын кыймылын жумшартат жана сизге аларды сезүү кыйынга турат. Бирок көпчүлүк аялдар кыймылдарды болжол менен 22‑аптага карата жакшыраак сезе башташат.
17‑аптада түшүп калуу коркунучу кандай?
- 17‑аптада (экинчи триместрде) түшүп калуу коркунучу болжол менен 2–3% түзөт, бул биринчи триместрге салыштырмалуу кыйла төмөн.
Жүктүүлүктүн 17‑аптасында саякаттоо коопсузбу?
- Ооба, экинчи триместрде (13–26‑апта) саякаттоо адатта коопсуз деп эсептелет, анткени бул мезгилде татаалдык коркунучу салыштырмалуу төмөн болот. Бирок эгерде ден соолукту начарлаткан алдын ала маселелер болсо же дарыгериңиз сунуштаган өзгөчө чектөөлөр бар болсо, саякаттоодон мурун дарыгериңиз менен кеңешип алыңыз.
17‑аптада төрөткө даярдануу үчүн эмнелерди жасай алам?
- 17‑апта — төрөткө даярдык үчүн салыштырмалуу эрте болушу мүмкүн, бирок сиз кош бойлуулар үчүн атайын колдоочу бюстгальтерлерди жана жайлуу, энеликке ылайыктуу кийимдерди сатып алып, акырынан‑ачык даярдыкты баштай аласыз.
CHECKLIST
- Бул чындап эле урунуу болду! Мен биринчи ириккенин туюп калдым. Азыр бала бизге бир топ реалдуу көрүнөт!
- Жок, мени макулдашпай эч ким менин курсагымды кармай албайт. Мен өз мейкинимди сактайм жана эгер кимдир бирөө аны карса жана мага жакпаса, ачык айтам.
- Оо, менин сүт безинин учтары кандайдыр бир өзгөчө көрүнүп калды! Алар караңгыраак, чоңураак болуп, сезгич болуп калды — бул аймакта сайып же күйүп жаткандай сезим пайда болуп жатат.
- Мен өзүмө кам көрүп жатам — колдорума жана буттарыма да. Өзүмдү жагымдуу сезүү үчүн педикюр жана маникюр кылдырдым.
- Мен жыгылып калуу же курсакка сокку тийгизе турган коркунучу бар иш-чаралардан алыс болом. Планер менен учуу же парашют менен секирүү сыяктуу нерселерди азырынча кийинки убакка калтырам.
- Балага жагымдуу эскерүү катары кат жаздым! Андагы катты альбомго салып коём — бала жетилип, аны түшүнгөндө таап алсын.
- Мага жүрөктө күйгөндөй сезим (изжога) башталды, ошондуктан үй шартындагы ыкмаларды сынап көрүп жатам: сүт ичүү, тамактан кийин жвачка чайнап алуу жана уктоодон 2–3 саат мурда тамактанбоого аракет кылуу.
