Awtomatik terjime edildi. Asyl nusgany görkez
ADHD-ny diagnoz goýmak üçin ulanylýan gurallaryň meniň bilýänlerim: haýsy synaglary hakykatdanam ulanylýar we olar näme görkezýär.
Her zadyň üstüni ýapalyň.
Birinjiden, ADHD kliniki diagnozdyr (ony lukman kabul edende goýýar, laboratoriýada däl).
Ol iki resminama laýyklykda kesgitlenýär:
👉DSM-5 (Psihiki bozulmalaryň diagnostiki we statistik golýany, 5-nji neşir) - amerikan golýany.
👉MKG-11 (Keselleriň halkara klassifikasiýasy, 11-nji gözden geçiriliş) - Bütindünýä Saglygy Goraýyş Guramasynyň golýany.
Psihiatr ulanylýan synaglar:
1. ASRS (Kärdeşleriň ADHD-ny özbaşdak bahalandyrmak üçin soragnama). Gysga soragnama: 18 sorag ýa-da 6, DSM kriteriýalaryna esaslanýar. Diagnoz goýmaýar, ýöne lukmana gitmelidigini görkezýär.
2. CAARS (Uly ýaşlylar üçin ADHD-ny bahalandyrmak üçin soragnama). Jikme-jik soragnama: özbaşdak soragnama we synçynyň (meselem, ýanýoldaşyň) bahalandyrmasy. Ol diňe bir alamatlary däl, eýsem emosional kadalaşdyrmagy, öz-özüňi hormatlamagy, gatnaşyklary hem bahalandyrýar.
3. DIVA-5 (Uly ýaşly ADHD-ly adamlar üçin diagnostiki interwýu). "Altyn standart": soragnama däl, eýsem lukman bilen düýpli söhbetdeşlik. Çagalykdan we häzirki wagtda durmuşdan anyk mysallar bilen. 60-90 minut dowam edýär. Ol alamatlaryň köp wagtlap dowam edendigini we dürli ugurlarda päsgel berýändigini görmäge mümkinçilik berýär.
4. WURS (Çagalygyň retrospektiw bahalandyrmasy). Uly ýaşly adam çagalykdaky özüni alyp barşyny ýatlaýar - 61 sorag (gysga görnüşleri bar). Bu örän möhüm, sebäbi ADHD ösüş bozulmasydyr, alamatlar irki döwürlerden bolmaly.
5. SNAP-IV (Çagalar we ýetginjekler üçin). Ata-eneler we mugallymlar tarapyndan doldurylýar. Ol ünsiň ýetmezçiligini, hereketjeňligi/howlukmaçlygy we garşylygy bahalandyrýar.
6. Wenderbilt (Çagalar üçin gural). Ata-eneler we mugallymlar üçin görnüşleri. Ol diňe bir ADHD alamatlaryny däl, eýsem ýoldaşly ýagdaýlary - alada, depressiýany hem bahalandyrýar.
7. Conners 3 (Konners soragnamalarynyň çagalar üçin görnüşi). Ol çagalaryň we ýetginjekleriň ünsüni, hereketjeňligini, howlukmaçlygyny we ýoldaşly meselelerini bahalandyrýar.
8. ADHD-RS-IV (Çagalar üçin). DSM-IV-e esaslanýan 18 maddalyk, ata-eneler we mugallymlar üçin görnüşleri.
Goşmaça gurallar: EEG we serotonin üçin gan barlagy. Bizim lukmanymyz bizi elektroensefalografiýa (EEG) ugratdy. Bu ADHD üçin barlag däl, eýsem beýnäniň nädip işleýändigini görmek üçin goşmaça usul. EEG-de netijede frontal sebitlerde ýokary ýuwaş (theta) işjeňlik we ýokary theta/beta gatnaşygy (ýagny, ýuwaş tolkunlar çalt tolkunlardan köp) barada aýdyldy. Bu bolsa konsentrasiýa we gözegçilikdäki kynçylyklar bilen baglanyşyklydyr. Emma EEG kliniki bahalandyrmanyň ýerini tutmaýar we diňe oňa goşmaça hökmünde ulanylýar.
Serotonin üçin gan barlagy barada aýdylanda bolsa, ýagdaý has çylşyrymly we gyzyklydyr. Uzak wagtlap ADHD diňe dopamin we noradrenalin nukdaýnazaryndan öwrenilýärdi. Ýöne soňky ýyllaryň gözlegleri serotonin hem ADHD-nyň ösüşünde rol oýnaýandygyny görkezýär.
Bir tarapdan, has agyr ADHD görnüşleri bolan çagalarda gandaky serotonin derejesiniň peselmäge meýilli bolýandygy barada maglumatlar bar. Käbir gözden geçirilişler göni "serotoniniň elýeterliliginiň ýetmezçiligi" barada aýdýar.
Beýleki tarapdan, ADHD-ly çagalarda plazmada erkin serotonin (5-HTF) derejesiniň düýpli ýokarlanmagy bilen baglanyşykly gözlegler bar. We alamatlar näçe agyr bolsa, şonça-da dereje ýokary bolýar. Bu gözlegleriň birinde serotonin derejesi diagnoz üçin potensial biomarker hökmünde seredilýär.
Hattda köne işlerde hem giperaktiw çaganyň dürli toparlarynda serotonin derejesiniň pes, ýokary we sagdyn çagalardaky ýaly bolup biljekdigi bellär.
Serotonin üçin gan barlagy adaty işde ADHD-nyň diagnozy üçin ulanylmaýar. Ganyň serotonin derejesi onuň beýnidäki işjeňligini göni görkezmeýär we bir sanly bahadan diagnoz goýmak mümkin däl. Şeýle-de bolsa, gözlegler dowam edýär we geljekde serotonin (ýa-da onuň metabolitleri) üçin barlag, mysal üçin, ýagdaýyň agyrlygyny bahalandyrmak ýa-da bejerişi saýlamak üçin goşmaça gurallardan biri bolup biler.
Bu meniň üçin näme aňladýar? Men SSRI-leri içenimde, serotoninim örän ýokary bolandygy üçin ölüm ýakasyndady. Bu barlaga meni lukman däl-de, ussat terapisewt ugrady. Ol netijäni görende, gözleri towuk ýumurtgasy ýaly bolupdy.
Iň esasy zat bolsa: eger diagnoz diňe bir synagyň ýa-da bir barlagyň esasynda goýulsa - bu şübheli zat.
Sagdyn boluň we özüňiz we çagalaryňyz bilen jikme-jik diagnoz goýmazdan bejeriş saýlamakda tejribe geçirmäň!
Вот тот инструментарий диагностики СДВГ, который мне известен: какие тесты реально используют и что они показывают.
Давайте разберём всё по порядку.
Во-первых, СДВГ — это клинический диагноз (его ставит врач на приёме, а не в лаборатории).
Его определяют по двум справочникам:
👉ДСМ-5 (Диагностическое и статистическое руководство по психическим расстройствам, 5-е издание) — американский справочник.
👉МКБ-11 (Международная классификация болезней, 11-й пересмотр) — справочник Всемирной организации здравоохранения.
Тесты, которые использует психиатр:
1. Шкала ASRS (взрослая шкала самооценки СДВГ). Короткий опросник: 18 вопросов или 6, основанных на критериях ДСМ. Не ставит диагноз, а показывает, стоит ли идти к врачу дальше.
2. Шкала CAARS (шкала оценки СДВГ у взрослых). Подробный опросник: самоопросник плюс оценка наблюдателя (например, супруга). Оценивает не только симптомы, но и эмоциональную регуляцию, самооценку, отношения.
3. Интервью DIVA-5 (диагностическое интервью для взрослых с СДВГ). "Золотой стандарт": не опросник, а структурированный разговор с врачом. С конкретными примерами из жизни в детстве и сейчас. Длится 60–90 минут. Позволяет увидеть, что симптомы длятся долго и мешают в разных сферах.
4. Шкала WURS (ретроспективная оценка детства). Взрослый вспоминает своё поведение в детстве — 61 вопрос (есть короткие версии). Критически важно, потому что СДВГ — расстройство развития, симптомы должны быть с очень раннего возраста.
5. Шкала SNAP-IV (для детей и подростков). Заполняется родителями и учителями. Оценивает невнимательность, гиперактивность/импульсивность и оппозиционное поведение.
6. Шкала Вандербильт (детский инструмент). Версии для родителей и учителей. Оценивает не только симптомы СДВГ, но и сопутствующие состояния — тревогу, депрессию.
7. Conners 3 (детская версия шкал Коннерса). Оценивает внимание, гиперактивность, импульсивность и сопутствующие проблемы у детей и подростков.
8. Шкала ADHD-RS-IV (для детей). 18 пунктов на основе ДСМ-IV, версии для родителей и учителей.
Дополнительные инструменты: ЭЭГ и анализ крови на серотонин. Нас врач направил на электроэнцефалограмму (ЭЭГ). Это не анализ на СДВГ, а дополнительный способ посмотреть, как работает мозг. На ЭЭГ в заключении было про повышенную медленную (тета) активность в лобных отделах и высокое соотношение тета/бета (то есть медленных волн больше, чем быстрых). Это как раз и связывают с трудностями концентрации и контроля. Но ЭЭГ не заменяет клиническую оценку и используется только как дополнение к ней.
Что касается анализа крови на серотонин — здесь картина сложнее и интереснее. Долгое время СДВГ рассматривали только через призму дофамина и норадреналина. Но исследования последних лет показывают, что серотонин тоже играет роль в развитии СДВГ.
С одной стороны, есть данные, что у детей с более тяжёлыми формами СДВГ уровень серотонина в крови имеет тенденцию к снижению. Некоторые обзоры прямо говорят о "дефиците доступности серотонина".
С другой стороны, есть исследования, где у детей с СДВГ обнаруживали значительно повышенный уровень свободного серотонина в плазме (5-HTF). Причём чем тяжелее были симптомы, тем выше был уровень. В одном из таких исследований уровень серотонина рассматривали как потенциальный биомаркер для диагностики.
И даже в старых работах отмечали, что у разных групп детей с гиперактивностью уровень серотонина может быть и низким, и высоким, и таким же, как у здоровых детей.
Анализ крови на серотонин не используется для диагностики СДВГ в рутинной практике. Уровень серотонина в крови не отражает напрямую его активность в мозге, и по одной цифре нельзя поставить диагноз. Однако исследования продолжаются, и вполне возможно, что в будущем анализ на серотонин (или его метаболиты) станет одним из дополнительных инструментов — например, для оценки тяжести состояния или подбора терапии.
Что это значит для меня? Когда я пила СИОЗС, я чуть не сдохла, потому что серотонин у меня запредельно высокий. А на этот анализ меня направил грамотный терапевт, а не психиатр. И когда он увидел результат, глаза были с тарелку.
Ну и самое главное: если диагноз ставят только на основании одного теста или одного анализа — это повод засомневаться.
Будьте здоровы и не ставьте на себе эксперименты и своими детьми с подбором терапии без тщательной диагностики!
Ребенку моему ставили в психиатрическом стационаре на основе опросов и длительного наблюдения.Мне не ставили.
видно