- Shikoyat
Keling, rostini aytsak: men tez gapiraman, tez-tez gapni bo'laman va odamlarni yarim yo'lda uzib qo'…
Avtomatik tarjima qilingan. Asl matnni ko‘rsatish
Keling, rostini aytsak: men tez gapiraman, tez-tez gapni bo'laman va odamlarni yarim yo'lda uzib qo'yaman. Va bu "hurmatsizlik" emas. Mening ichki dunyom shunday tuzilgan.
Shunday qilib, 2015–2016 yillarda men qo'ng'iroqlarning batafsil hisobini buyurtma qildim. Va bir oyda telefon orqali 10 ming daqiqa gaplashganimni aniqladim. Bu har oy! Bu deyarli etti kunlik uzluksiz suhbat. Va bu men odamlar bilan ko'p suhbatlashganimdan emas. Balki men to'xtay olmaganman. Balki hozir ham shundaydir 🤣
Men qo'ng'iroq qilaman — va gapira boshlayman. Gapiraman, gapiraman, gapiraman. Suhbatdosh biror narsa aytmoqchi bo'ladi — men bo'laman. Shu bilan birga, mutlaqo mavzudan chetga chiqib bo'laman: u bir narsa haqida gapirayotgan bo'lsa, men allaqachon boshqa bir yo'nalishga, avvalgisiga umuman aloqasi bo'lmagan joyga o'tib ketganman. Yoki birdan uni yarim yo'lda uzib, o'zimning biror narsamni boshlayman. Juda tez gapiraman — chunki tez gapirmasam, unutib qo'yishim mumkin.
Tashqi trigger ishlasa — qattiq ovoz, bola yugurib kelib biror narsa so'rasa — bo'ldi. Men suhbatning mazmunini yo'qotaman. Va bir soniya avval nima haqida gaplashganimizni eslay olmaganimdan qattiq noqulaylik his qilaman.
Ammo bilasizmi, hayotimni nima haqiqatan ham yengillashtirdi? Ovozli xabarlar. Chunki u yerda men xotirjam tempda yozishim mumkin. Bosimsiz, bir yo'la hamma narsani aytib berish zaruratisiz. Va bu "yozishga dangasalik" emas, bu miyamga moslashuv.
Ammo men har doim ko'p gapirmayman.
Agar oldimda meni tinglashga tayyor odamni ko'rmasam, men jim turaman. Shunchaki jim turaman. Aytadigan gapim yo'q degani emas. Balki hech qanday ma'no yo'q bo'lgani uchun.
Bog'chada men bir necha hafta jim turardim. Tarbiyachilar hatto men gapira olmasligimni o'ylab, onamdan so'rashardi. Garchi men bir yoshimda gaplarni gapira boshlagan bo'lsam ham. Men shunchaki munosib suhbatdoshlarni yoki tinglovchilarni ko'rmaganman. Men barcha bolalarni "jinnivoylar to'dasi" deb hisoblaganman. Va menga o'sha paytda ikki yarim — uch yosh bo'lgan. Aynan uch yoshda men bog'chaga borishni to'xtatdim. Ya'ni, men uch yoshgacha bunday mulohazalarga ega bo'lganman: men bu bolalarda faqat tartibsizlikni ko'rganman va ulardan charchaganman.
Mana narsalarni taxminan yigirma besh yoshimda (faqat 25 yoshda, Xudoyim-ey) payqay boshladim.
Shunga qadar men buni muammo deb o'ylamaganman. Gapiraman va gapiraman — demak, shunday bo'lishi kerak. Keyin esa odamlarning reaksiyasini payqay boshladim. Suhbatdosh noqulay ahvolda ekanligini. U gap qo'shishga ulgurmasligini. Men uni tinglamaganim uchun u qiziqishini yo'qotayotganini. Va bu yoqimsiz kashfiyot bo'ldi: men "boshqalarni mensimaydigan odam" bo'lishni istamasdim, lekin to'xtay olmasdim. Anglash keldi, lekin tormozlar — yo'q.
Va mana shu yerda ovozli xabarlar yordamga keldi. Bu haqiqiy najot bo'ldi. Chunki menga o'zimni ifoda etish imkoniyati paydo bo'ldi — to'plangan hamma narsa, aytmoqchi bo'lgan hamma narsa — tinglovchini bo'lmasdan. Ovozli xabar o'z-o'zidan bo'lishni nazarda tutmaydi. Men gapiraman — odam o'zi uchun qulay bo'lgan paytda tinglaydi. U pauza qo'yishi, qayta tinglashi, javob berishi mumkin. Va hech kim men ularga gap qo'shishga imkon bermaganimdan aziyat chekmaydi.
Men uchun bu boshqalarga noqulaylik tug'dirmasdan o'zim bo'lishning yo'li. Va men uchun bu katta farq.
Sizlar allaqachon charchadinglar, lekin men bu so'zni yana aytaman — fan😄
Birinchidan. Buni "pressured speech" — "bosim ostidagi nutq" deb atashadi.
ADHD (Diqqat yetishmasligi giperfaollik buzilishi) bilan og'riganlarda fikr tezligi ko'pincha nutq tezligidan (harakatlar esa fikr tezligidan) o'zib ketadi. Miya til ularni shakllantirguncha g'oyalarni tez generator qiladi. Va keyin odam tez, ko'p, shiddat bilan gapiradi — shunchaki "kelayotgan" narsani yo'qotmaslik uchun. Bu "gapiruvchanlik" emas. Bu fikr va og'iz o'rtasidagi poyga, va fikr odatda yutadi.
Ikkinchidan. Gapni bo'lish — bu "hurmatsizlik" emas. Bu impulssivlik (nazoratning yetishmasligi) plyus unutib qo'yish qo'rquvi, va bunga suhbatdoshni tushunish ham qo'shiladi. Men allaqachon uning gapining qolgan qismini miyamda aytib bo'lganman, mavzuni tugatganman va boshqasiga o'tganman.
Uchinchidan. "Qattiq ovozdan keyin chalg'ib qolish" — bu ADHD bilan og'riganlarda ishchi (operativ) xotiraning klassik holati.
Ishchi xotira — bu miyaning bloknoti, u yerda joriy ma'lumot saqlanadi. Tashqi trigger esa o'chirg'ich kabi, ADHD bilan og'riganlarda bu xotirani tez tozalaydi. Va men tasvirlayotgan noqulaylik — bu "xushomadgo'ylik" emas. Bu miya nosozlik sifatida qabul qiladigan haqiqiy yo'qotish.
To'rtinchidan. Va "o'z" tinglovchisi bo'lmaganda jim turish — bu tanlash va gipersezuvchanlik haqida.
ADHD bilan og'rigan miya muloqotga katta resurs sarflaydi va agar u javobni (e'tibor, qiziqish, hurmat) ko'rmasa, u resursni sarflamaydi. Bu energiyani tejashga o'xshaydi.
Va mening bog'cha haqidagi hikoyam — bu ijtimoiy muhitga gipersezuvchanlik haqida ham. ADHD bilan og'rigan bolalar ko'pincha boshqalarning xatti-harakatlaridagi nomuvofiqliklar va yolg'onlarni juda erta payqay boshlaydilar. Va agar atrof-muhit qiziqarsiz, xavfli bo'lib tuyulsa, bola o'zini yopiq holatga olib qo'yishi mumkin — gapira olmagani uchun emas, balki ma'nosini ko'rmagani uchun. Tarbiyachilar meni gapirmaydigan bola sifatida ko'rishgan. Aslida esa — o'sha paytda kim bilan va nima haqida gaplashishni tanlagan bola. Lekin mening o'g'lim bog'chada gapirardi, lekin o'zi uchun foydali bo'lmaganida yoki qiziqish bildirishning keragi yo'q deb hisoblaganida "eshitmasdi".
Natija.
Bir oyda faqat telefon orqali 10 ming daqiqa — bu shunchaki bu mashina qanday tormozsiz ishlayotganini ko'rsatadigan miqyos.
Va men o'z tinglovchim bo'lmaganida jim turishim — bu tanlash va resursni tejash: men o'zimni tinglashga tayyor bo'lmaganlarga sarflamayman. Va men ovozli xabarlarni tanlashim — bu o'z miyasi qanday ishlashini biladigan va o'zi bo'la oladigan sharoitlarni yaratadigan odamning strategiyasi — va boshqalarni bo'lmasdan.
Давай честно: я говорю быстро, часто перебиваю и обрываю людей на полуслове. И это не "неуважение". А вот так у меня внутри всё устроено.
Так, в 2015–2016-м я заказала детализацию звонков. И обнаружила, что за месяц я проговорила по телефону 10 тысяч минут. Это ежемесячно! Это почти семь суток непрерывного разговора. И это не потому, что я так много общалась с людьми. А потому что я не могла остановиться. А может и сейчас 🤣
Я звоню — и начинаю говорить. Говорю, говорю, говорю. Собеседник пытается вставить слово — я перебиваю. Причём перебиваю совершенно не по теме: он говорит про одно, а я уже ушла в другую ветку, вообще никак не связанную с предыдущей. Или внезапно обрываю его на полпути и начинаю что-то своё. Говорю очень быстро — потому что если я не скажу быстро, я могу забыть.
Стоит сработать внешнему триггеру — резкий хлопок, ребёнок подбежал, что-то спросил — и всё. Я теряю нить повествования. И испытываю дичайший дискомфорт от того, что не могу вспомнить, о чём мы говорили секунду назад.
Но знаете, что мне реально облегчило жизнь? Голосовые сообщения. Потому что там я могу записывать в спокойном темпе. Без давления, без необходимости выдавать всё сразу. И это — не "лень писать", это адаптация под свой мозг.
Но я не всегда много говорю.
Если передо мной нет человека, в котором я вижу готовность меня выслушать, я буду молчать. Просто молчать. Не потому что мне нечего сказать. А потому что нет смысла говорить в пустоту.
В детском саду я могла молчать неделями. Воспитатели даже думали, что я не умею разговаривать и спрашивали об этом маму. Хотя я научилась говорить уже в год предложениями. Просто я не видела достойных собеседников или слушателей. Я вообще считала всех детей "безумной толпой". И мне на тот момент было два с половиной — три года. Ровно в три года я перестала посещать сад. То есть такие рассуждения у меня были до трёхлетнего возраста: я видела в этих детях только хаос и уставала от них.
А вот что я стала замечать примерно лет в двадцать пять (только в 25, мать вашу).
До этого я вообще не думала, что это может быть проблемой. Говорю и говорю — ну, значит, так надо. А потом начала замечать реакцию людей. Что собеседнику некомфортно. Что он не успевает вставить слово. Что он теряет интерес, потому что я его не слушаю. И это было неприятное открытие: я не хотела быть "тем человеком, который пренебрегает другим", но я не могла остановиться. Осознание пришло, а тормоза — нет.
И вот тут на помощь пришли голосовые сообщения. Это было настоящее спасение. Потому что у меня появилась возможность высказаться — всё, что накопилось, всё, что хочу сказать, — без того, чтобы перебивать слушателя. Голосовое сообщение само по себе не подразумевает перебивания. Я говорю — человек слушает тогда, когда ему удобно. Он может поставить на паузу, переслушать, ответить. И никто не страдает от того, что я не даю вставить слово.
Для меня это способ быть собой, не создавая дискомфорта другим. И для меня это огромная разница.
Вас уже бесит, а я снова скажу это слово - наука😄
Первое. Это называется "pressured speech" — "речь под давлением".
При СДВГ скорость мыслей часто опережает скорость речи (а действия скорость мысли). Мозг генерирует идеи быстрее, чем язык успевает их оформлять. И тогда человек говорит быстро, много, взахлёб — просто чтобы не потерять то, что уже "на подходе". Это не "болтливость". Это гонка между мыслью и ртом, и мысль обычно выигрывает.
Второе. Перебивание — это не «неуважение». Это импульсивность (дефицит контроля) плюс страх забыть, и сюда же считывание собеседника. Я уже мысленно проговорила остаток его фразы, завершила тему и перешла к другой.
Третье. "Сбился из-за хлопка" — это классика рабочей (оперативной) памяти при СДВГ.
Рабочая память — это блокнотик мозга, где удерживается текущая информация. А внешний триггер как ластик, при СДВГ быстро вычищает эту память. И дискомфорт, который я описываю, — это не "капризы". Это реальная потеря, которую мозг переживает как сбой.
Четвёртое. А молчание без "своего" слушателя — это про избирательность и гиперчувствительность.
Мозг с СДВГ вкладывает огромный ресурс в общение, и если он не видит отдачи (внимания, интереса, уважения), он просто не тратит ресурс. Это как энергосбережение.
А история моя из сада — это ещё и про гиперчувствительность к социальной среде. Дети с СДВГ часто очень рано начинают замечать несоответствия и фальшь в поведении других. И если окружение кажется неинтересным, небезопасным, ребёнок может замкнуться — не потому что не умеет говорить, а потому что не видит смысла. Воспитатели видели во мне неговорящего ребёнка. А на самом деле — ребёнка, который уже тогда выбирал, с кем и о чём говорить. А вот сын мой в саду говорил, но "не слышал" тогда, когда ему это было удобно и он не видел смысла обращать своё внимание, если для него оно не несло ценности.
Итог.
10 тысяч минут в месяц только по телефону — это просто масштаб, который показывает, насколько сильно эта машина работает без тормозов.
А то, что я молчу, когда нет своего слушателя — это избирательность и экономия ресурса: я не трачу себя на тех, кто не готов услышать. И то, что я выбираю голосовые сообщения — это стратегия человека, который знает, как работает его мозг, и создаёт условия, в которых он может быть собой — и не перебивать других.
ловлю себя на таком иногда, но могу это контролировать
разговоры безлимитны?
тут тоже к мужу частично подходит. говорит много, и перебивает часто, перепрыгивает с темы. да, мысль быстрее языка. но он не чувствует, что собеседнику не интересно, если ему надо что-то рассказать, он говорит и говорит, тут вот как раз про отсутствие эмпатии. но если ему не интересна тема или вопрос — он не будет отвечать или что-то обсуждать. он даже в свою голову суть разговора не впустит, если ему это не надо. я иногда с ним разговариваю, долго, он молчит, и потом оказывается, что он вообще ничего не понял и не слушал.
Я в принципе почти все домашние дела делаю с наушником в ухе. Люблю разговаривать по телефону, больше, чем лично именно из-за того, что могу чем-то заниматься параллельно. Я не умею просто говорить, мне надо чем-то занять руки.
Tashakkur, juda foydali
Второй пост читаю про себя практически 😁 Спасибо, очень познавательно
читала, читала, а потом увидела сколько еще текста и не дочитала 😄. у меня тоже есть дурацкая черта- перебить. бесит она меня
А это твои мысли или ты несёшь «поток»? Я в потоке тоже не всегда успеваю за мыслью.
Mening boshqa muammom bor, men kam gapiraman va hamma tinmay gapiradiganini yoqtirmayman. Boshqa be'mani gaplarni.
я даже дочитать не смогла до конца, а слушать бы и подавно столько не смогла бы. у меня другая проблема, я мало говорю и не люблю когда все подряд говорят без остановки. всякую ересь.
ого да, это жесть, такой фонтан свекрови
мои слушатели любят меня слушать)
тоже так, а когда я лежу, я пишу! сюда
ну вот я перенесла разговоры в дозированные сообщения. теперь минуты копятся
были, я не говорю столько теперь а пишу
я живьем